Anasayfa GLOBAL_AYARLAR_TR GLOBAL_KAPAT_TR GLOBAL_YAZDIR_TR GLOBAL_PAYLAS_TR GLOBAL_YAZI_BOYUTU_TR

Dictionary of Aviation Terms

​​

TERİM İNGİLİZCE AÇIKLAMA
ara bekleme pozisyonu intermediate holding position Araçların ve taksi yapan hava araçlarının durup, havaalanı kontrol kulesi tarafından bu yönde bir talimat verildiğinde, ilerlemesine izin verilene kadar beklemeleri için trafik kontrol amaçlı öngörülen belirli bir yer.
asgari algılama irtifası minimum reception altitude Bir kavşak noktasının tanımlanabileceği en düşük irtifa.
asgari katediş irtifası minimum crossing altitude Asgari yol IFR irtifası (MEA) daha yüksek olan bir yola doğru ilerleyen bir hava aracının belirli fiksleri kat etmesi gereken asgari irtifa.
asgari sektör irtifai minimum sector altitude Acil durum şartlarında kullanılabilecek, bir radyo seyrüsefer yardımcısı merkez olmak üzere; 46 km yarı çaplı bir sektör içinde kalan sahada bulunan tüm manialardan asgari 300 m (1000 feet) yükseklik sağlayan en düşük irtifa.
asgari seyrüsefer performans şartnamesi minimum navigation performance specification MNPS dizaynlı hava sahasında operasyon yapabilmesi maksadıyla, bir uçağın minimum seyrüsefer performans kabiliyetine sahip olması için gerekli olan standartların bir düzenlemesidir. Ek olarak, uçak MNPS operasyonları için tescil ülkesi tarafından sertifikalandırılmış olmalıdır.
asgari yakıt minimum fuel Bir uçağın kabul edilebilir bir miktarda gecikmeli veya gecikmesiz olarak varış yerine ulaşması için gerekli olan yakıt miktarıdır. Bu bir acil durum değildir, fakat usule aykırı aşırı bir gecikme durumunda bir acil durumun olabileceğini gösterir.
aşınma abrasion Beton yüzeyinde sürtünmeye bağlı olarak gelişen yıpranma.
aşma sahası clearway Üzerinde bir uçağın belirli bir yüksekliğe kadar ilk tırmanışının bir bölümünü gerçekleştirebileceği uygun bir alan olarak seçilmiş veya hazırlanmış; ilgili otoritenin kontrolü altında bulunan, yerde veya su üzerinde belirlenmiş dikdörtgen bir saha.
ATC sistemi uyumluluğu ATC system harmonisation Ünitelerdeki standart uygulamalarla, sistem performansının karşılaştırılarak aralarındaki uyumun belirlenmesi.
ATS yolu ATS route SID, STAR, havayolu, tavsiyeli yol ve kontrolsüz yollar da dâhil olmak üzere gerektiğinde trafik akışını yönlendirmek için oluşturulmuş yollar.
atterberg limitleri atterberg limits Kıvam limitleri; zeminin tanecikleri ile su arasındaki ilişkileri ve değişen su içeriklerine göre zeminin durumunu tanımlar.
Avrupa Sivil Havacılık Konferansı European Civil Aviation Conference (ECAC) 1955’ten beri faaliyetlerine devam eden uluslararası bir organizasyondur. Amacı, Avrupa hava taşımacılık sisteminin güçlendirilmesi, güvenli ve etkili gelişiminin devam ettirilmesidir. ECAC, üye ülkeler ile diğer ülkeler arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi ve sivil havacılık politikalarının belirlenmesi konularında da çalışmalar yapmaktadır.
ayırma separation Uçakların seviye ve pozisyon olarak birbirlerine tehlike teşkil etmeyecek şekilde belli kriterler göz önüne alınarak uçurulmalarıdır.
ayırma minimumu separation minima Hava trafik kontrol usullerinin uygulanmasına yönelik, uçaklar arasındaki minimum uzunlamasına, yanlamasına veya dikey mesafelerdir.
azaltılmış dikey ayırma miniması çıkış noktası reduced vertical seperation minima exit point Bir hava aracının RVSM (azaltılmış dikey ayırma minimumu) sahasından çıkış noktası.
B grubu çalışma ruhsatı working license group B Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) hükümlerine uygun olarak havaalanlarında 5 inci maddede belirtilen hizmet türlerinin tamamını veya bir kısmını kendileri için yapacak hava taşıyıcılarına her bir hizmet türü için verilecek çalışma belges
bagaj baggage (ICAO) Operatörün izniyle, uçakta taşınan ya da uçağa yüklenen yolcu ve mürettebatın kişisel eşyalarıdır. 2920 sayılı Kanunun 109`uncu maddesine göre düzenlenen bagaj kuponu karşılığında taşıyıcının sorumluluğuna devredilen tescil ettirilmiş eşyadır.
bagaj arabası cart Uçak ve terminal arasında bagaj, kargo ve posta naklinde kullanılan motorlu araçlarla çekilen taşıma aracıdır.
bagaj ayırma alanı (şutaltı) chute Bagajların ilgili uçaklara yüklenmek üzere tasnif edildiği alan.
bagaj depo alanı - Güvenlik kontrolünden geçen ve check-in`e verilen bagajın hava aracına taşınmak üzere bekletilmesi amacıyla depo edildiği; yanlış yönlendirilmiş bagajın, ilgili yere nakledilene kadar, yolcu ya da görevliler tarafından talep olunana ya da başka bir türlü elden çıkartılana kadar bekletilebileceği alan/alanlar.
bagaj kontrolü ve el tipi metal arama dedektörü operatörü - Sertifikalı havaalanı emniyet şube müdürlüğü personeli veya ilgili kurum/kuruluş sertifikalı özel güvenlik personeli.
bağımlı paralel yaklaşmalar dependent parallel approaches Birbirine komşu, uzatılmış pist merkez hatları üzerinde uçan uçaklar arasında radar ayırma minimalarının nasıl olacağının tarif edildiği paralel veya paralele yakın aletli pistlere yapılan eş zamanlı yaklaşmalar.
bağımsız paralel yaklaşmalar independent parallel approaches Birbirine komşu uzatılmış pist merkez hatları üzerinde uçan uçaklar arasında radar ayırma minimalarının nasıl olacağının tarif edilmediği paralel veya paralele yakın aletli pistlere eş zamanlı yapılan yaklaşmalar.
bakım maintenance Uçuş öncesi kontrol hariç olmak üzere, birlikte veya ayrı yapılmak üzere hava aracının muayenesi, revizyonu, parça değişimi, onarımı, arıza veya hasar giderimidir.
bakım çıkışı - Bakımı yapılan havaaracı veya kompenentinin bakım kuruluşu tarafından yeniden hizmete hazır hale getirilmesidir.
bakım kuruluşu maintenance organization SHY 145-01`e uygun olarak bakım yapmak üzere yetkilendirilmiş kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilere ait işletmelerdir.
bakım kuruluşu el kitabı maintenance organization exposition EASA Part-145/ SHY-145 gereği, bakım Yetki sertifikası sahibinin sorumluluk ve faaliyetlerinin açıklandığı Otorite onaylı dokümandır.
band geçirgen filtre band pass filter Ayarlandığı frekans aralığındaki frekansların geçişine izin veren, aralığın dışındaki freakansların geçmesini engelleyen elektronik filtredir.
banket shoulder PAT sahalarında kaplama ile bitişiğindeki yüzey arasında geçiş sağlayacak şekilde hazırlanmış, kaplamanın kenarına bitişik bir alan.
bataklık toprağı bog soil Turba üzerine süzülmüş toprak tabakası, veya bataklik altında kalan bataklık bitkisi ile örtülü toprak zemin.
bentonit bentonite Bentonit, aluminyum ve magnezyumca zengin volkanik kül, tüf ve lavların kimyasal ayrışması ile veya bozulmasıyla oluşmuş çok küçük kristallere sahip kil minerallerinden (başlıca montmorillonit) oluşan ve ağırlıklı olarak kolloidal silis yapıda, yumuşak, gözenekli ve kolayca şekil verilebilir açık bir kayadır.
beton karışım oranı cocnrete mix ratio 1 m3 yerine yerleştirilmiş beton içerisine girecek olan malzemelerin kg cinsinden miktarları.
beton karma suyu concrete mixing water Kuru haldeki çimento ve agregayı plastik, işlenebilir bir kütle haline getirmeye yarayan sıvıdır. Çimento ile kimyasal reaksiyon yaparak plastik kütlenin sertleşmesini sağlar.
beton kürü curing of concrete Beton yerleştirildikten sonra veya beton ürünlerinin imalatından sonra oluşabilecek su kaybını engellemek ve hidratasyon reaksiyonlarının uygun şekilde ve zamanında gerçekleşmesini sağlamak için yapılan işlerdir.
anten antenna Radyo frekans enerjisini bir hüzme içerisine odaklayan elektromekanik cihazlar.
beton suyunun yüzeye çıkması (kusma) bleeding Döşeme betonu dökülünce, üst yüzeyindeki su buharlaşmaya başlar. Betonu terk ederek havaya karışır, bu suyun yerine betonun bünyesindeki suyun, yukarı, üst yüze doğru çıkması (kusulan su).
C grubu çalışma ruhsatı working license group C Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) hükümlerine uygun olarak 5 inci maddede belirtilen hizmet türlerinden, temsil, gözetim ve yönetim, uçak özel güvenlik hizmet ve denetimi, ikram servis ile uçuş operasyon hizmetini yapmak üzere yetkilendirilmiş özel hukuk tüzel kişilerine her bir hizmet türü için verilecek çalışma belgeleri
cari uçuş planı current flight plan (CFL) Şayet varsa müteakip müsaadelerle oluşturulmuş, değişiklikleri de içeren uçuş planı.
CAT III standartları - Pist üzerindeki görüş şartlarının 350 metreden daha az olduğu durumlarda, sistem, cihaz, araç ve gereçlerin kullanılabilirliği ve konumlarını belirleyen şartlar.
check-in check-in Havaalanı terminallerinde, hava yolu veya yer hizmet kuruluşu görevlilerinin, yolcuların bilet, bagaj işlemi ve kontrollerini yapmaları.
check-in kontuarı check-in counter Terminallerde yolcuların check-in işlemlerinin yapıldığı, donanımlı masalardır.
check-in salonu check-in hall Terminallerde check-in kontuarlarının toplu halde bulunduğu bölümlerdir.
co-mail co-mail Havayolu taşıyıcısı şirketinin kendi istasyonlar ağı içinde naklettiği postalar için kullanılan kısaltma.
co-mat co-mat Havayolu taşıyıcısı şirketinin kendi istasyonlar ağı içinde naklettiği malzemeler için kullanılan kısaltma.
course course Yoldaki uçaklar için tasarlanmış uçuş yolu, ILS hattında ise pisti karşılayıcı yol anlamında kullanılan terim.
denetim çalışma grubu - Hava alanlarında faaliyette bulunan Kurum/Kuruluş personelince MSHGP çerçevesinde sivil havacılık güvenliğinin uygulanıp uygulanmadığını denetleme, inceleme, test ve araştırma yapmak üzere, EADUK’un koordinesinde ve onaylamasıyla oluşturulan komisyon.
derz dolgusu joint sealant Derz kesme işleminden sonra sıra derz doldurma işlemine gelir. Derzler esnek bir malzeme ile doldurulmalıdır. Ancak; derzlerin kırılma ve çatlama riskinin azaltılması gerekiyorsa, bunların yan kenarlarını destekleyecek daha sert bir elastik malzeme ile doldurulması esastır.
devam edin go ahead Bir sebepten dolayı konuşması durdurulan kontrolör/pilota, devam etmesi istendiğinde söylenen söz.
devamlı yeşil ışık - Uçuştaki hava aracı için iniş serbest, yerdeki hava aracı için kalkış serbest anlamına gelir.
devir modu circuit mode Tahsis edilen iletim yolunun kullanılmasına olanak veren haberleşme ağının konfigürasyonu.
devir zamanı release time Bir uçağın, diğer bir hava trafik kontrolörü ya da ünitenin kontrolüne devredileceği zaman.
devlet emniyet programı state safety programme Emniyetin geliştirilmesini hedefleyen entegre bir mevzuat ve faaliyetler grubu.
devlet uçağı state aircraft Devletin askeri, güvenlik ve gümrük hizmetlerinde kullandığı hava araçları.
devreden ünite transfering unit Bir hava aracına, uçuş güzergahı boyunca hava trafik kontrol hizmeti sağlayacak diğer bir üniteye, hava trafik kontrol hizmeti sağlama sorumluluğunu transfer eden hava trafik kontrol ünitesi.
dış hat uçuşlar international flights Zorunlu inişler dışında, ülke sınırları dışında bir veya daha fazla ülkeye yapılan seferler.
dikey iniş / kalkış yapan hava aracı vertical take-off and landing aircraft Kalkış ve iniş için çok kısa pistleri veya küçük sahaları kullanarak dikey tırmanma ve/veya alçalma yapabilen hava aracı. Bu tür hava araçlarına helikopterler de dahil olmakla birlikte, söz konusu hava araçları sadece helikopterlerle sınırlı değildir.
direkt transit yolcular direct transit passengers Vardıkları uçakla kısa bir aradan sonra aynı uçak ve aynı uçuş numarası ile seyahatlerine devam eden yolculardır. (Teknik problemlerden ötürü uçak değiştiren fakat aynı uçuş sayılı uçakla devam eden yolcular direkt transit yolcular olarak sayılır.)
dolgu zemin filling ground Suni olarak sıkıştırılmamış zeminler.
dolly dolly Traktörler ile çekilen, apronda konteyner ve palet taşımacılığında kullanılan, seviyesi fazla yüksek olmayan küçük tekerlekli taşıma aracı.
don dayanımı frost resistance Bu deney; agreganın don ve çözülmelerde ufalanmaya karşı dayanıklılığının belirlenmesine ve değişen hava şartlarında agreganın göstereceği dayanımın tesbitine yöneliktir.
döngüsel artıklık kontrolü (CRC) cyclic redundancy check(CRC) Veri kaybı veya değişikliğine karşı bir güvence seviyesi sağlayan verinin dijital olarak ifade edilmesine uygulanan matematiksel bir algoritma.
dry-lease -- SHT 120.95’e göre; dry-lease, bir hava aracının, kiracının işletme ruhsatı altında işletildiği kira anlaşmasını ifade eder. Yani; bir uçağın mürettebatsız kiralanması olup, kiracının ticari kontrolü altında ve kiracının havayolu kodu ve trafik hakları kullanılarak işletilmesidir.
düşük frekans low frequency 30 ve 300 kHz arasındaki frekans aralığı.
düşük nokta low point Hidrant boru hattının en düşük noktası.
eğim mesafesi slant range Uçuştaki bir uçakla yer cihazı (radar, DME) arasındaki gerçek direkt mesafeye denir.
eğitim belgesi training certificate Eğitim Talimatı kapsamında eğitime katılanlara verilen sertifika veya katılım belgesi.
eğitim çalışma grubu ---- Hava meydanlarında faaliyette bulunan Kurum/Kuruluş personeline MSHGP çerçevesinde eğitim veren, eğitimleri takip eden EADUK’un koordinesinde ve onaylamasıyla oluşturulan komisyon.
eğitim el kitabı training manual Eğitimlerde kullanılan doküman
eğitim kuruluşu training institution Eğitim Talimatına göre havacılık kuruluşları veya gerçek kişilere eğitim vermek üzere SHGM tarafından yetkilendirilmiş kuruluş.
eğitimci instructor Gerçek kişilere Eğitim Talimatı kapsamında eğitim verecek ve SHGM tarafından yetkilendirilmiş kişi.
eğitimci eğitmeni trainer of trainers Gerçek kişilere veya eğitimcilere Eğitim Talimatı kapsamında eğitim verecek ve ilgili kurum tarafından yetkilendirilmiş kişi.
eğitimcinin eğitimi sertifikası training of trainer certification Eğitim verilebilirliğiyle ilgili Milli Eğitim Bakanlığı veya Yükseköğretim Kurumları veya Milli Eğitim Bakanlığından onaylı kuruluşlar tarafından verilen belge.
ekip kaynak yönetimi crew resource management CRM, iletişim, durumsal farkındalık, problem çözme, karar verme, takım çalışmasıyla ve bu alanların her birinin yol açtığı alt disiplinlerle beraber olan geniş bir bilgi, beceri, davranış ihtiva eder. CRM’i oluşturan bu elementler yeni olmamakla beraber havacılıkta, genellikle hava ulaşımının başlamasıyla, “havacılık, kaptanlık, ekip işbirliği vb.” gibi başlıklarla bilinmektedir. Bunun yanı sıra, geçmişte, bu terim formel olarak tanımlanıp, açıkça belirtilmemiştir. CRM bu eksikliği gidermek için bir girişim olarak ortaya çıkmıştır. Ayrıca, CRM uçuş operasyon ve emniyetinin etkinliğini artırmak için insan, ekipman, prosedür gibi tüm kaynakların optimum kullanımını sağlamak için bir yönetim sistemi tanımlamaktadır.
el kitapları manuels Ulusal ve uluslararası havacılık kuralları ve mevzuatlar esas alınarak hazırlanan, operasyonu tanımlayan kapsamlı dokümanlardır.
el tipi metal arama dedektörü hand-held metal detector Güvenlik kontrol noktalarında veya gerekli görülen diğer yerlerde, yolcu ve personelin geçişlerinde güvenlik taramasının bölgesel yapılabilmesi amacıyla sadece metale duyarlı olan detektörü.
elipsoit yükseklik (geodetik yükseklik) ellipsoid height (geodetic height) Söz konusu noktanın içinden elipsoit dış dikme boyunca ölçülen, referans elipsoit ile ilgili yüksekliktir.
emniyet ikazı safety alert ATC tarafından, kontrolü altındaki uçaklara yayınlanan bir emniyet ikazıdır.
emniyet sahası safety area Hava seyrüsefer amaçlı gerekli olanlar dışında, manialardan arındırılmış olan FATO’yu çevreleyen bir heliport üzerinde bulunan ve kazaen FATO’dan sapan helikopterlerin hasar görme riskini azaltmayı amaçlayan belirli bir alan.
emniyet yönetim sistemi safety management system Emniyet yönetimi için gerekli organizasyonel yapı, izlenebilirlik, politika ve yöntemlere ilişkin sistematik yaklaşım.
en son tahsis edilen irtifa last assigned altitude ATC tarafından tahsis edilen ve pilot tarafından anlaşıldığı belirtilen en son irtifa veya uçuş seviyesi.
engellenmiş blocked Radyo yayınlarının bozulduğu ya da engellendiği durumlarda kullanılan terim.
esas dönüş base turn İlk yaklaşma safhası boyunca uzaklaşma başı, (outbound track) sonu ile ara ya da son yaklaşma safhası arasında hava aracı tarafından pist doğrultusunu karşılamak amacıyla yapılan dönüş yöntemi.
eşik threshold Pistin iniş için kullanılacak bölümünün başlangıcı.
evrensel erişim alıcı/vericisi universal access transceiver ADS-B veri iletimi için 1.041667 Mbit/s modülasyon oranı ile 978 MHz frekansında çalışan bir yayın veri hattıdır.
dağıtım zamanı delivery time Kontrolör tarafından gönderilen mesajın uçuş ekibinin eline geçmesi için geçen süre.
dahili test ekipmanı built in test equipment Sürekli temel üzerinde izleme yapabilmek için doğru operasyonu sağlayan elektronik ekipmandaki içsel kontrol birimleri. Birçok kontrol, bir hata durumunda görsel alarm veren GO -NO GO testleridir.
dansite oranı density ratio Yoğunluk oranı.
dayanıklılık durability Yapı malzemelerinin ve yapıların işlemlerini uzun yıllar boyu bozulmadan yerine getirmelerine denir.
de/anti icing aracı de/anti icing vehicle Buzlanmayı çözücü/önleyici kimyasal maddelerin uçaklara uygulanması için kullanılan özel donanımlı araç.
degradasyon degradation Atmosferik, hidrolik, biyolojik ve diğer faaliyetler sonucunda kayaların, sarp kayalıkların, yeryüzü katmanlarının ve akarsu yataklarının aşınması ve ayrışması.
değiştirme noktası change over point Bir hava yolunda seyir halindeki hava aracının arkasında kalan seyrüsefer yardımcı cihazının kapsama alanından çıkıp üzerine doğru uçtuğu seyrüsefer yardımcı cihazının kapsama alanına girdiğini gösteren, haritalarda işlenmiş noktalardır.
Demiryolları Limanlar Havaalanları İnşaatı Genel Müdürlüğü General Directorate of Railways Ports and Airports Construction 3344 Sayılı Ulaştırma Bakanlığının Teşkilat ve görevleri hakkındaki Kanunun 9. maddesi çerçevesinde Devletçe yaptırılacak demiryolları, limanlar, barınaklar ve bunlarla ilgili teçhizat ve tesislerin, kıyı koruma yapıları, kıyı yapı ve tesislerinin ve hava meydanlarının ve Bakanlar Kurulunca yapımının üstlenilmesine karar verilen şehir içi raylı ulaşım sistemleri, metrolar ve bunlarla ilgili tesislerin alakalı kuruluşlarla işbirliği yaparak plan ve programlarını hazırlamak, gerçekleştirilmesi için gerekli tedbirleri almak ve imkanları sağlamak, araştırma, etüt, istikşaf, proje, keşif, şartname ve inşaatları ile bakım ve onarımlarını yapmak veya yaptırmak, yapımı tamamlananları ilgili kuruluşlara devretmek, yapılmış olanların bakımı ve onarımlarının organizasyonu için esaslar hazırlamakla görevli Kuruluş.
destilasyon distillation Asfaltın damıtılması.
diferansiyel küresel konumlandırma sistemi differential global navigation satellite system Bir veya daha fazla bilinen noktadaki pozisyon hatalarının belirlenmesi ve pozisyon doğruluğu için bir başka sistemden alınan bilgilerin iletilmesini amaçlayan bir sistemdir.
dikey sapma vertical deviation Bir uçağın dikey profilde aşağı veya yukarı doğru yaptığı kaçınma hareketidir.
direkt uçuş direct flight İki fix, nokta ya da seyrüsefer yardımcısı arasında rota uçuşu
dispersivite dispersivity Gözenekli bir matrisin kendi içerisinden geçen bir izleyicinin yayılmasına neden olma özelliği.
diyorit diorite Gri, koyu gri renkli, iri ve ince taneli minerallerden oluşan, andezin, biyotit, hornblend ve piroksin ile kuvars içeren iç püskürük magmatik kayaç.
DME ayırması DME separation Havaaraçları arasında DME cihazından alınan mesafe bilgisine dayalı olarak yapılan ayırma.
doğal zemin natural ground Arazinin hafriyatının yapılmamış ve kotlanmamış, hali hazırdaki vaziyetidir, dokunulmamış ve bozulmamış zeminler.
doğrula(mak), teyit ettirmek verify Bir bilgiyi teyit ettirmek amacıyla istekte bulunmak. Örnek; “verify assigned altitude.” Tahsis edilen irtifayı doğrulayın.
durum göstergesi attitude display indicator Uçakların uzunlamasına ve yanlamasına rotasyonunun uçuş cihazlarından takip edilebilmesini sağlayan gösterge.
düşük görüş operasyonları low visibility operations Düşük görüş şartlarında hava trafik akışını ve emniyetini sağlayan operasyonların bütünüdür.
deniz mili nautical mile Havacılıkta kullanılan, 1852 m. uzunluğa eşit ölçüm birimidir.
derece eğitimi rating training Hava trafik kontrolörünün derece alabilmesi için verilen eğitim.
derecelendirme rating Hava Trafik Kontrolörüne kontrol ünitesinin bir veya birden fazla bölümünde çalışabilmesi için her yıl periyodik sınavlarla otorite tarafından verilen yeterlilik belgesi.
devamlı kırmızı ışık ----- Uçuştaki hava aracı için diğer hava aracına yol ver ve tur atmaya devam et, yerdeki hava aracı için ise dur anlamına gelir.
devir modu kanalı circuit mode channel Havacılık Mobil Uydu Hizmetinde C kanalı ikili ses ya da bilgi haberleşmesi sağlamak için kullanılır. Çünkü verilen herhangi bir kanal, sadece bir yönde trafik geçirebilir. C kanalları biri üst hat diğeri alt hat olmak üzere çift olarak tahsis edilir.
Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü State Airports Authority 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre kurulmuş, Türkiye`deki havaalanlarının işletilmesi ile hava seyrüsefer hizmetlerinin yerine getirilmesinden sorumlu bir Kamu İktisadi Kuruluşudur.
dış marker outer marker (OM) Pist sonundan 6-11 km uzaklığa yerleştirilen seyrüsefer yardımcı cihazı.
dikey ayırma vertical separation Havaaraçları arasında değişik irtifa ya da uçuş seviyeleri tahsis edilmek suretiyle sağlanan ayırma. [ICAO] hava araçları arasında dikey mesafe birimleri ile ifade edilen ayırma.
dinamik yük taşıma yüzeyi dynamic load-bearing surface Üzerine acil durum halinde bir konma gerçekleştiren bir helikopter tarafından oluşturulan yükleri taşıyabilecek bir yüzey.
dinlemede kalın stand by Pilot veya kontrolör tarafından çok kısa bir süre için dinlemede kalınmasını, beklenmesini ifade etmek için kullanılır. Eğer bu durumda cevap gecikirse tekrar aramak gereklidir. Bu terim bir onay veya reddetme anlamı içermez.
direkt iniş straight-in landing Bir aletli yaklaşmayı tamamlamak için takip edilen son yaklaşma korsuyla 30 derecelik bir açı limiti içinde aynı hizadaki piste yapılan iniş .
direkt yaklaşma straight- in approach Son yaklaşmanın, kaide dönüşü olmadan başladığı, direkt iniş minimumlarıyla tamamlanması gerekli olmayan bir aletli yaklaşmadır
doğal dolgu zemin natural filling ground Zemin emniyet gerilmesi 0,1- 0,6 kg/cm² olan zeminler.
doğal sıralama natural sequence Hava trafik kontrolörü planlamasında, uçakların bir pozisyon noktası üzerine tahmini geliş süreleri göz önüne alınarak yapılan uçuş sıralamasıdır.
doğruluk accuracy Öngörülen veya ölçülen değer ile gerçek değer arasındaki uygunluk derecesi.
dosyalanmış uçuş planı filed flight plan Pilot ya da onun yasal temsilcisi tarafından ATS ünitesinde doldurulan, sonradan yapılmış değişiklikleri içermeyen plana denir.
dozaj dosage Ayarlama, düzenleme.
durma uzantısı stopway Vazgeçilen bir kalkış halinde uçağın durdurulabileceği uygun bir alan olarak hazırlanmış, mevcut kalkış pistinin sonunda ve yerde bulunan belirli bir dikdörtgen saha.
düktilite ductility Standart kalıpta bitümün çekilerek uzaması.
Dağıtım Trafo İstasyonları ---- Orta Gerilim seviyesindeki elektriği (6,3-10 kV), kullanıcıların kullandığı gerilim seviyesine 0,4 kV`a düşürür
diyabaz diabase Klinopiroksen, ojit, olivin, magnetit ve ilmenit içeren, yeşil renkli ve aşınma dayanımı yüksek bir kayaç.
doğal kum natural sand Silisli kütlelerin, kayaların, doğal etkenlerle parçalanarak ufalanmasından oluşan, deniz kıyısı, dere yatağı vb. yerlerde çok bulunan, ufak, sert taneciklerdir.
doğrudan radar veri erişimi direct access radar data RDP sisteminin bir parçası olan MRT` lerde bir sorun olduğunda MCT den gelen radar plot bilgilerinin kontrolörlerin önündeki displaylere anında ve kesintisiz getirilmesini sağlayan bir bağlantı şeklidir.
Durma Barları Stopbar Lights aksi yollarının piste giriş kısımlarında, taksi yolu kavşaklarında ve bekleme yerlerinde, uçağı bekletmek maksadıyla tesis edilen 3 metreyi geçmeyen aralıklarla, taksi yolu merkez hattına dik olarak yerleştirilmiş tek yönlü KIRMIZI renkli ışık sistemidir. Bu şıklar sürekli olarak yanık vaziyettedir. Kule tarafından uçağın geçmesi için söndürülür, geçince tekrar yakılırlar.
eğilme-gerilme dayanımı flexural-tensile strenght Bu deney, üç noktadan yüklenen basit kiriş ile betonun eğilme gerilme dayanımının belirlenmesini kapsar.
ekipman kapasitesi equipment capacity ATC sistemleri tarafından taşınabilir en fazla trafik sayısı.
el bagajı cabin baggage Bir hava aracının kabin bölümünde taşınan bagajlar.
elastisite modülü young’s modulus Statik hesaplamada bir gerilimin, kısalma ya da eğilme miktarına bölünmesi ile bulunan değerdir.
elek analizi sieve analysis Laboratuvar ölçekli bir çeneli kırıcıda verilen malzeme karışımının parçacık boyutunun küçültülmesi ve küçültülen parçacıkların eleklerden geçirilerek parçacık boyut dağılımının hesaplanması.
emme absorbed water Yüzeyde emilen su.
emniyet safety İnsan veya maddi varlıkların zarara uğrama olasılığının kabul edilebilir bir düzeye indirilmesinin ve bu düzey veya altında kalıcılığının sağlanmasının sürekli bir tehlike tanımlama ve risk yönetim süreci yoluyla sağlandığı durumdur.
emniyet programı safety programme Emniyet düzeyini artırmayı amaçlayan birleştirilmiş düzenleme ve faaliyetler bütünü.
emniyet riski safety risk Emniyet ile ilgili bir tehlike sonucunun, öngörülebilen en kötü durum referans alınarak tahmin edilen gerçekleşme olasılığı ve şiddetinin birleşimidir.
Eşik Işıkları Threshold Lights Pist eşiğinin yerini belirlemek için kullanılan yeşil renkli ışık dizisidir. Eşik ışıkları iniş yönüne tevcihlidirler.
evrensel zaman koordinasyonu universal time coordinated Saniye artışıyla ayarlanan ve sivil havacılıkta temel alınan otomatik zaman ölçeğidir.
fasilite facility Özel bir amaç için yapılmış bina, ekipman veya üniteler.
Federal Havacılık İdaresi Federal Aviation Administration Sorumluluğu sivil havacılık güvenliği olan kurum, Amerikan hükümetinin bir parçası olarak 1958 yılında kurulmuştur. Fonksiyonları; ulusal savunma gereklerini ve güvenliği göz önüne alarak sivil havacılığın düzenlenmesi, yeni teknolojiler kullanarak havacılığın geliştirilmesi, sivil ve askeri uçakların kontrolünün ortak bir sistemde yapılması, ulusal hava sahası sistemi konusunda yapılan araştırmalar ve ticari uzay taşımacılığının düzenlenmesidir.
filler filler 200 mm altında kalan malzeme (asfalt için ).
filo fleet İşletmecinin kendi malı veya kiraladığı tüm hava araçlarının adet ve tip olarak ifadesidir.
final final Aletli veya görerek yaklaşma yapan bir uçağın iniş için pisti karşıladığı hat.
finişer finisher Asfaltın son işlemini yapan makine.
fork lift fork lift Yüklerin istiflenmesinde ve kısa mesafe taşınmalarında kullanılan, yükü kaldırma/indirme, ayrıca taşıma özelliğine sahip olan özel donanımlı araç.
fosseptik aracı septic tank Uçaklardan fosseptiğin boşaltılarak götürülmesi için kullanılan özel donanımlı araç.
frenleme (İyi, Orta, Zayıf, Hiç) breaking action (Good, Fair,PoorNil) Pilota havaalanı hareket sahası üstündeki frenleme derecesini, koşullarını belirten rapor.
FRUIT False Replies from Undesired Interrogator Transmissions Bir uçağın birden fazla anten tarafından sorgulanması durumunda, başka bir sorgulama nedeniyle transponder cevap sinyalinin beklenen süreden daha önce alıcıya gelmesi olayıdır.
garbling garbling Birbirine yakın azimuth ve mesafede bulunan hedeflerden alınan transponder cevap sinyallerinin iç içe girmesi durumudur.
gaz beton (gözenekli beton) aerated concrete İnce ve silisli bir agrega ve inorganik bir bağlayıcı ile hazırlanan karışımın, gözenek oluşturucu bir madde katılarak hafifletilmesi yolu ile elde edilen hafif betondur.
geçici üs temporaray base Ana üs veya üslerin dışında, uçuş harekatının devamlılığı için, uçucu ekip üyesinin uçuş görev süresinin başlayıp sona erdiği ve uçucu ekip üyesine, havayolu şirketinin uygun konaklama tesisi ve iaşe imkanı sağlamakla yükümlü olduğu, uçucu ekiplerin geçici bir süre kalacağı, hava yolu şirketi tarafından belirlenen yurt içi ve/veya yurt dışındaki yerleşim merkezidir.
geçirimsiz formasyon aquiclude Birbiriyle bağlantılı boşlukları bulunmayan ve bu nedenle su alip veremeyen formasyon.
giriş/çıkış verileri sistemi input/output system Bu sistem, hava trafik kontrol işlemlerinin yapısal modelinin 4 bileşeninden biridir. Ayrıca bilgi ve cevaplamanın seçiminden sorumludur.
gnays gneiss Magmatik veya tortul kayaçların yüksek sıcaklıkta bölgesel başkalaşıma uğramasından dolayı meydana gelen metamorfik kayaçtır.
gönderici consignor Ürettiği veya sahip olduğu malları hava yolu ile taşıtmak isteyen ve bu amaca uygun şekilde paketleyen kişi veya kuruluşu.
görerek bekleme visual holding Havadan kolayca seçilebilen belirlenmiş bir coğrafi fix üzerinde yapılan bekleme.
gün day 00.01 UTC ile 24.00 UTC arasındaki süredir.
güncel uçuş pozisyonu current flight position En son algılayıcı verilerini temel alan x, y, z koordinatlarında uçuşun son pozisyonunu temsil eder.
güncel uçuş verisi current flight data Son yapılan uçuş planı değişiklikleri ve kontrolör müdahaleleriyle güncelleştirilen uçuş bilgisi.
güvenlik alarm durumu security alert phase MSHGP’nın 17. Eki’nin 7. maddesinde belirtilen derecelendirmeleri gerektiren hali.
güvenlik cihazı security equipment Sivil havacılık ve tesislerine yöneltilebilecek herhangi bir yasadışı müdahale amaçlı fiilin önlenmesi ya da tespitinde tek olarak ya da sistemin bir parçası olarak kullanılan ve kullanımı ihtisas gerektiren cihazlar.
güvenlik denetlemesi security audit MSHGP’nda yer alan hususların etkinliğinin ve uygulanırlığının görülmesi amacıyla kontrol edilmesi ve değerlendirilmesi işlemi.
güvenlik (havacılık güvenliği) security (aviation security) Sivil havacılığı, yasadışı müdahale ve eylemlerden korumayı öngören önlemler ile insan ve araç-gereç kaynaklarının birleşimi.
güvenlik incelemesi security inspection Detaylı olarak yapılacak bir çalışma ile daha önceden bildirmek koşulu ile hava meydanı, hava yolu taşıyıcıları ve güvenlikle alakalı tüm birimlerin yasadışı müdahale eylemlerine karşı aldıkları güvenlik tedbirlerinin etkinliğini görmek ve mevcut gereklerin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla yapılan işlem.
güvenlik komisyonu/havaalanı security commission Hava meydanlarında, güvenlik tedbir ve tertiplerinin geliştirilmesi ve uygulanmasını sağlamak amacıyla, a) Mülki İdare Amiri’nin başkanlığında, b) Hava Meydanı İşleticisi Genel Müdürü/Başmüdürü/ Meydan Müdürü, c) Emniyet Şube Müdürü, ç) Jandarma Bölük/Karakol Komutanı, d) Gümrük Müdürü, e) Gümrük Muhafaza Müdürü, f) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü temsilcisi, g) Sağlık Bakanlığı’nın hava meydanında görevli daimi temsilcisi, ğ) Terminal işleticisinin hava meydanında görevli en üst düzey yetkilisi, h) THY A.O. Genel Müdürlüğü temsilcisi, ı) Yerli havacılık işletmelerinin üye olduğu organizasyonun görevlendireceği daimi temsilcisi, i) Yabancı havacılık işletmelerinin üye olduğu organizasyonun görevlendireceği daimi temsilcisinden, Hava Meydanı Güvenlik Komisyonu oluşturulur.
güvenlik kontrolü security check Yasadışı eylem gerçekleştirmek için kullanılabilecek silah, patlayıcı madde ve benzeri maddelerin tespit edilmesi için alınan tedbirler.
güvenlik kurulu/milli sivil havacılık güvenlik kurulu security board Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı’nda yapılacak olan değişikliklerin onaylanması, programın geliştirilmesi ve ilgili yeni politikaların belirlenmesi ile kurumlar arasında koordinasyonun sağlanmasından sorumlu olmak üzere, Milli Sivil Havacılık Güvenlik Kurulu oluşturulur. a) İçişleri Bakanlığı Müsteşarının veya yetkili kılacağı temsilcisinin başkanlığında, b) Ulaştırma Bakanlığı Müsteşarı veya yetkili kılacağı temsilcisi, c) Gümrük Müsteşarı veya yetkili kılacağı temsilcisi, ç) Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği temsilcisi, d) Sivil Havacılık Genel Müdürü, e) DHMİ Genel Müdürü, f) Gümrükler Muhafaza Genel Müdürü, g) İller İdaresi Genel Müdürü, ğ) DLHİ Genel Müdürü, h) Emniyet Genel Müdür Yardımcısı, ı) Sivil Havacılık Genel Müdür Yardımcısı, i) Emniyet Genel Müdürlüğü Koruma Dairesi Başkanı j) Jandarma Genel Komutanlığı Asayiş Dairesi Başkanı, k) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Havacılık Güvenliği Daire Başkanı, l) THY A.O. Genel Müdürü veya yetkilendireceği temsilcisi, m) Sivil havacılık sektöründe hizmet veren kuruluşların temsilcisi olan organizasyonlardan TÖSHİD Başkanı veya yetkilendireceği temsilcisinden, oluşur.
güvenlik tatbikatı security exercise Tam kapsamlı bir güvenlik tatbikatı, farklı tür acil durumlarla başedebilmek için bir muhtemel harekat planının yeterliliğinin sağlanması amacıyla yasadışı müdahale teşkil edecek bir eylemin senaryo dahilinde uygulanmasıdır. Kısmi bir güvenlik tatbikatı, farklı tür acil durumlarla başedebilmek için, haberleşme sistemi gibi muhtemel harekat planının elemanları veya unsurlarının yanıt verebilme yeterliliğinin sağlanması amacıyla, yasadışı müdahale teşkil edecek bir eylemin senaryo edilmesi.
geçici üs süresi ---- Geçici üslerde, her bir uçucu ekip üyesi için 7 günden çok 30 günden az süre ile kalmalı olan görev süresidir.
geçiş eğitimi transition training Belirli simülasyon metotlarıyla, temel eğitim esnasında teorik bilgi ve anlama yeteneklerinin pratik uygulamalarla gerçekleştirilmesi.
geçiş izi mesafesi cross track distance İstenilen rotanın havayolunun sağına ve soluna olan dikey mesafesi.
geçiş süresi (ışık) switch-over time (light) Belirli bir yönde ölçülen fiili ışık yoğunluğunun, ışık yüzde 25’lik veya üzeri yoğunluklarda çalıştırıldığı durumlarda, bir güç kaynağı değişikliği sırasında yüzde 50’den düşmesi ve tekrar yüzde 50’ye ulaşması için gereken süre.
geçiş(intikal) irtifası transition altitude (TA) Bu irtifa ve altında hava araçlarıın irtifalara göre kontrol edildiği irtifadır.
genel hava trafiği general air traffic (GAT) ICAO kural ve uygulamalarının tüm uçuşları kapsaması.
geodetik başlangıç noktası geodetic datum Küresel referans sistemi/çerçevesi bakımından yerel referans sisteminin yerinin ve yönünün tanımlanması için gerekli minimum parametreler seti.
geoid geoid Kıtalar boyunca kesintisiz olarak uzanan, düzeltilmemiş ortalama deniz seviyesi (MSL) ile çakışan, dünyanın yerçekimi alanındaki eşit potansiyelli yüzeydir.
geoid dalgalanma geoid undulation Geoid’in, matematiksel referans elipsoidinin üzerindeki (pozitif) veya altındaki (negatif) mesafesi.
gerçek hava hızı true air speed (TAS) Yoğunluk ve ısı etkileri de hesap edilerek, bir uçağın gerçek hava süratini ifade eden bir terim.
gerekli seyrüsefer performansı tipi required navigation performance type Tüm uçuş süresince, uçuşların asgari % 95 oranında arzu edilen pozisyondan deniz mili olarak uçulması gereken mesafeyi belirten değer.
gidiş dönüş uçuşu turnround flight Bir uçuşu bitiren ve akabinde yükünü tümüyle değiştirmesini müteakip başka bir uçuşu gerçekleştiren bir uçak.
gidiş meydanı destination aerodrome Bir uçuş için belirtilmiş iniş meydanı.
glide path glide path/slope Aletli yaklaşma sisteminin bir parçasıdır. Piste göre dikey olarak güvenli bir süzülüş açısı ile yaklaşmayı sağlar.
gör ve kaçın see and avoid Meteorolojik koşullar uygun olduğunda, IFR veya VFR olarak uçan pilotlardan , diğer trafikten kaçınmak için manevra yapmalarının ve diğer trafiği takip etmelerinin (izlemelerinin) talep edilmesi.
görerek meteorolojik şartlar visual meteorological conditions (VMC) Görüş, bulutlardan mesafe ve tavan olarak ifade edilen değerlerin ilan edilen asgari limitlerin üzerinde olduğu bir durumdur.
görerek meydan kontrol derecesi visual aerodrome control rating Aletli iniş, kalkış usulleri bulunmayan ve yaklaşma kontrol hizmetinin verilmediği ya da bir başka hava trafik kontrol ünitesi tarafından da bu hizmetin sağlanmadığı, sadece görerek şartlardaki trafiklere hizmet veren havaalanlarında çalışan hava trafik kontrolörlerinin sahip olması gereken derecedir.
görerek uçuş kuralları visual flight rules (VFR) Görerek şartlar muhafaza edilmek kaydıyla, gündoğumu günbatımı saatleri arasında yapılan ve yer görüşünün asla kaybedilmediği uçuş şeklidir.
görerek yaklaşma visual approach Aletle yaklaşma yönteminin bir bölümü ya da tümü tamamlanmadığında IFR uçan hava aracının araziyi (yere nazaran görsel referanslarla) görerek gerçekleştirdiği yaklaşma.
gabro gabbro Amfibol, piroksen ve az miktarda olivin gibi mineraller içeren silika oranı düşük, iç püskürük magmatik kayaç.
Gai Gai Granülometrisi ile diğer koşulları belli olan doğal kum, doğal çakıl veya kırmataş ile az miktarda bağlayıcı ince malzemeden oluşan dolgu malzemesidir.
gece (ICAO) night (ICAO) Akşam alacakaranlığının bitimi ile sabahın başlangıcı arasındaki saatler veya otorite tarafından belirlenmiş günbatımı ile gündoğumu arasındaki zaman dilimidir.
gecikme delay Merkezi Akış Yönetim Birimi (CFMU) tarafından belirlenen kalkış zamanı ile operatörün talep ettiği ilk kalkış zamanı arasındaki fark.
gecikme nedenleri causes of delay Gecikmeye sebep olan unsurların tümü (Meteorolojik koşullar, kapasite vb.)
geçirimlilik katsayısı coefficient of transmissivity Birim hidrolik eğim altında bir akiferin birim genişliğinden suyun transfer edilme hızı. Akiferin doygun kısmının kalınlığı ile hidrolik geçirgenliğinin çarpımıyla ifade edilir.
gelişmiş yüzey hareketleri rehberlik ve kontrol sistemi advanced-surface movement guidance and control system Havaalanı operasyonel görüş seviyesi içinde tüm hava koşullarında, gerekli emniyet seviyesini de teşkil ederek, beyan edilen yer hareket oranının sürdürülebilmesi için uçak ve araçların kontrolü ile gözetim ve kılavuzluk sağlayan bir sistemdir.
gemi üzeri heliport shipboard heliport Amaca uygun veya uygun olmayarak inşa edilmiş olabilecek bir gemi üzerinde bulunan bir heliport. Amaca uygun olarak inşa edilmiş bir gemi üzeri heliport, özel olarak helikopter operasyonları için tasarlanmış bir heliporttur. Amaca uygun olmayarak inşa edilmiş bir gemi üzeri heliport, özel olarak bu iş için tasarlanmamış olup, geminin bir helikopteri taşıyabilecek bir alanını kullanan bir heliporttur.
genel havacılık general aviation Ücret karşılığı veya kiralama yolu ile yapılan tarifeli ve tarifesiz hava taşımacılık faaliyetleri dışındaki tüm sivil havacılık faaliyetleri (eğitim ve sportif amaçlı faaliyetler, hava taksi, v.b.)
genleşme derzi expansion joint Beton tam kürünü aldıktan sonra ortam sıcaklığına bağlı olarak genleşir ya da çeker. Bu hareketlerin betonda istenmeyen çatlama ve çalışma yapmasını engellemek için betonun yapısına göre ortalama 30 metre aralıklarda genleşme derzleri bırakılmalıdır. Bu derzler beton dökümü sırasında oluşturulmalı ve beton tamamen bu bölgelerde kesilmelidir.
görüş açısı bore sight Bir antenden yayınlanan elektromanyetik dalganın kapsama alanı.
görüş/rüyet visibility Atmosferik şartlara göre tayin olunan ve mesafe birimleri ile ifade edilen, gündüzleri ışıklandırılmamış geceleri ışıklandırılmış belirli cisimleri görüp teşhis etme kabiliyeti.
gösterge hızı indicated airspeed (IAS) Hava sürati göstergesinden okunan düzeltilmemiş hız.
gösterge sürati sapma uyuşmazlığ indicated air speed deviation non-conformancy Uçuşların tahmini gösterge süratleri arasında farklar oluştuğu durum ve bu farkın gösterge sürati limitlerini aşmasıdır.
gözetim analiz destek sistemi-sensörü surveillance analysis support system-sensor Radar istasyonlarında yapılan mekanik durumunu da içeren performans ölçümleri.
gradasyon gradation Agrega tanelerinin büyüklüklerine göre gösterdikleri tane dağılım oranına verilen ad.
granit granite Feldspat, plajiyoklas ve kuvars ile az miktarda mika, hornblend ve piroksen içeren, sert, kristal yapılı, taneli görünüşlü, asidik magmatik kayaç.
granülometri grading Kum, çakıl, kırmataş gibi yapı malzemelerinin elek analizleri sonucunda tane dağılımlarının belirlenmesi.
granülometri eğrisi grain size curve Kum, çakıl, kırmataş gibi yapı malzemelerinin elek analizleri sonucunda tane dağılımlarının belirlenmesi sonucunda çizilen grafiksel eğri.
grup battery Aynı topluluk üzerinde standardize edilmiş testlerin bütünü. Birkaç testte alınan puanlar, karar almak için değerlendirmede kullanılır veya karşılaştırılır.
gerçek iniş zamanı actual time of arrival (ATA) Bir uçağın kesin olarak iniş yaptığı, gerçek iniş zamanı.
gerekli muhabere performansı required communication performance Hava Trafik Yönetimi (ATM) fonksiyonlarını desteklemek amacıyla belirlenmiş operasyonel muhabere gerekliliklerinin tanımı.
GÖREREK YAKLAŞMA EĞİMİ GÖSTERGE (VASİS) SİSTEMİ: ---- Pilotun doğru bir yaklaşma yolu izlemesini sağlayan bir sistemdir. Kırmızı ve beyaz renkli ışık sistemiyle çalışır. Hem gündüz hem de gece inişlerinde kullanılmaktadır. Doğru yaklaşan pilot öndeki ışıkları beyaz, arkadaki ışıkları kırmızı görecektir. Çok yüksekten geliyor ise ikisini de beyaz görecektir. Çok alçaktan geliyor ise ikisini de Kırmızı görecektir.
gündoğumu ve günbatımı sunset and sunrise Otoritelerce karışıklıkların önlenmesi amacıyla belirlenmiş gündoğumu ve gün batımı zamanları.
güvenli kargo binası secured cargo facility Hava kargosunun hava aracına yüklenmeden önce muhafaza edildiği ve ilgili dokümanda belirlenmiş özelliklere uygun tesis edilmiş, güvenli hava taşımacılığı yapılmasına imkân sağlayan binaları.
güvenlik birimleri security units Havaalanında güvenliği sağlamakla doğrudan görevlendirilen birimleri.
güvenlik denetçisi security auditor Milli Sivil Havacılık Güvenliği Kalite Kontrol Programında belirtilen uyumluluk takip faaliyetlerini yürütmek üzere görevlendirilen yetkili personeli.
güvenlik onaylı acente (kuruluş) security approved agent Hava kargosu taşımak için yetki belgesi almış (Ulaştırma Bakanlığı tarafından usulüne uygun ruhsat/izin verilmiş) olan (kargo acentaları ile havaalanları içi veya dışındaki kargo terminalleri, antrepo, depo, v.b. yerleri kapsar), güvenli kargo binasına sahip ve bu binada Hava Kargo Hizmetleri Güvenliği başlıklı dokümanda belirlenen güvenlik usullerine uygun hava kargo taşımacılığı yapabileceği MSHGK tarafından onaylanmış ve güvenlik sertifikası almış taşıma işleri kuruluşları.
güvenlik tahditli alan security restricted area Bir havaalanının, sivil havacılık güvenliğinin temini amacıyla girişi kontrol edilen hava tarafı alanlarıdır. Bu alanlar normal olarak, son güvenlik kontrol noktası ile uçak arasındaki tüm giden yolcu alanları, ramp, bagaj ayırma alanları, kargo depoları, posta merkezleri, hava tarafında bulunan ikram ve uçak temizlik tesislerini kapsar.
güvenlik tehdit seviyesi durum tablosu security threat level state table MSHGP’nın 17. Eki’nin 7.maddesinde belirtilen güvenlik alarm durumlarının ilanında 9. maddede belirtilen tedbirler ile Havaalanı Güvenlik Alarm Durumu Planındaki tedbirleri gösterir tablo.
güvenlik testi security test MSHGP`da yer alan hususların tamamının veya bir bölümünün yasadışı müdahele teşkil edecek senaryo ve sanal olaylarla test edilmesi işlemini.
güvenlik yasak bölgesi security forbidden zone Güvenlik maksadıyla giriş ve çıkışları yasaklanan veya kontrol altında tutulan bina, tesis ve hava meydanının diğer bölümlerin.
güvenlik yönetimi security management Güvenlik hizmetleri ve mekanizmalarının oluşturulması ve kontrolü, güvenlikle ilgili bilgilerin dağıtımı ve güvenlik olaylarının rapor edilmesi gibi fonksiyonlardır.
gyro? suz yaklaşma no gyro approach Uçak, kontrolörün istediği rotada uçuşunu, gyro`sundaki sorundan dolayı tutturamayacağını ifade eder. Bu durumda kontrolör, radarda uçağı izleyerek “sağa/sola dön” veya “Dönüşü durdur” ifadeleri ile uçağı uygun rotaya oturtur.
haberleşme merkezi com-centre Kendisine bağlı haberleşme istasyonlarının mesaj trafiğini yönlendirmekle sorumlu haberleşme merkezidir.
haberleşme yönetim birimi communication management unit Bilgi sağlama hizmetine yönelik haberleşme yönetim birimi; hava-yer ya da diğer yer çalışma ağları arasında bilgi transferine olanak sağlamaktadır.
hangar binası --- Uçakların bakım ve konaklamalarının yapıldığı bina.
harç mortar (mixture) Mineral esaslı bir bağlayıcı, harç kumu, su ve gerektiğinde katkı maddelerinin uygun oranlarda karışımları ile oluşturulan bir yapı malzemesidir.
hareket PAT (pist-apron-taksi yolu) sahası movement area (runway-apron-taxiway) Hava araçları ve bunların faaliyetleri ile ilgili araç ve gereçlerin hareket ve park edilmesinde kullanılan asfalt, beton ve toprak yapıdaki pist, apron ve taksi yolları ile yakın çevresi.
harekete dayalı değerlendirme ölçekleri behaviour anchored rating scales Özel yönleri temsil eden küme içinde, hareketli yönlere odaklanma performansı ölçümünde kullanılır.
hassas aletli yaklaşma usulü precision approach procedure Operasyon kategorisine göre tanımlanan minimaları ile hassas yatay ve dikey yol gösterme/ yardım imkanı veren aletli yaklaşma usulüdür.
hassas olmayan aletli yaklaşma usulü non-precision approach procedure Yatay yol gösterme/yardım imkanı verip dikey yol gösterme/ yardım imkanı vermeyen aletli yaklaşma usulüdür.
hassas yaklaşma precision approach Yerde kurulan elektronik cihazlarla desteklenen aletli yaklaşma sistemi.
hassas yaklaşma kategorisi precision approach category Bir standart alet alçalma uygulamasında uçak, 60 m (200 feet) karar yüksekliğine kadar alçalabilmektedir.
hassas yaklaşma radarı precision approach radar (PAR) Son yaklaşma hattı boyunca uçağın teorik olarak belirlenmiş son yaklaşma hattına göre yatay ve dikey yönde sapmaları ile pist eşiğine göre pozisyonunu belirler.
hassas-kod precision -code Küresel Konumlandırma (GPS) sisteminde Amerikan ordusunun ve yetkilendirilmiş kullanıcıların kullanımı için geçerli olan koddur.
hasta/engelli/yaşlı nakil aracı ambulift Yolcu merdivenini kullanamayan hareket kabiliyeti kısıtlı, hasta, yaşlı ve engelli yolcuların uçaktan iniş ve uçağa binişi ile PAT sahasında hava aracıterminal/ terminal-hava aracı arasında nakli için kullanılan yükselme/alçalma özelliğine de sahip özel donanımlı araç.
hata error Ölçülen değer ile fiziksel değer arasındaki meydana gelen farklılık.
hatalı görüntü false plot Uçağın gerçek pozisyonundan farklı bir pozisyonda radarda görünmesi.
hava ? yer haberleşmesi air–ground communication Hava araçları ile uçaklarla yer istasyonları veya merkezler arasındaki iki yönlü haberleşme.
hava aracı aircraft Sabit yüzeyler üzerinde bir takım aerodinamik reaksiyonlarla havada tutunabilen, havadan ağır, motor gücüyle işleyen araç.
hava aracı bakım lisansı aircraft maintenance licence İçeriğinde belirtilen herhangi bir hava aracı temel kategori ve hava aracı tipi için, bilgi ve bakım deneyimi olarak bu yönetmeliğin gereksinimlerini karşılayan personelin niteliğini gösteren belgedir.
hava aracı bilgileri aircraft data Uçak tanımlanması, uçak tipi, uçak ekipmanları ile ilgili bilgileri kapsar.
ICAO bölgesi ICAO region ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Organizasyonu) antlaşmasını imzalayarak ulusal ve uluslararası hava sahalarında hava seyrüsefer hizmeti sağlayan devletleri içeren yedi farklı bölge.
ICAO ülkeleri arasındaki ortak veri şebekesi common ICAO data interchange network (CIDIN) Hava ulaşımında esas unsuru oluşturan havacılık uçuş emniyet mesajlarının yol rehberi’ne (Routing Table) göre yurt içindeki havaalanlarına ve yurt dışındaki AFTN merkezlerine daha hızlı ve kayıpsız olarak gönderilebilmesi için ICAO Üyesi Ülkeler arasında kurulmuş olan 9600 Bps hızında X.25 paket anahtarlamalı iletişim protokolünü kullanan haberleşme şebekesidir.
ışık başarısızlığı light failure Hüzmenin yükseklik açısı kullanılarak belirlenmiş ortalama şiddetinin hüzme şaşması ve dağılım düşmesinin herhangi bir sebeple, yeni bir ışığın belirlenmiş ortalama şiddetine göre %50 oranında düşük performansta olması, ışık başarısızlığı olarak kabul edilir.
iki kere words twice a. İstek olarak : “İletişim kötü. Lütfen her freyzi iki defa söyleyin.” b. Bilgi olarak : “İletişim çok kötü olduğundan bu mesajdaki her ifade iki defa söylenecektir.
ikili faz değiştirme anahtarı binary phase shift keying Bu teknikle 0’dan 1’e yada 1’den 0’a dijital kod değişimlerinde, taşıyıcı faz değiştirilir.
ikram servis hizmeti catering service Havaalanı sınırları içerisinde veya dışında sadece uçak yolcularına yönelik olarak üretilmiş olan ikram ürünlerinin, özel olarak dizayn edilmiş ikram yükleme araçları ile uçağa kadar taşınması ve yüklenmesi işlemidir.
ilan edilmiş mesafeler declared distances a) Mevcut Kalkış koşu mesafesi (TORA): Kalkış halindeki bir uçağın yerdeki koşusu için mevcut ve elverişli beyan edilen pist uzunluğu. b) Mevcut kalkış mesafesi (TODA): Kalkış koşusu için mevcut pist uzunluğu artı, varsa, aşma sahasının uzunluğu. c) Mevcut hızlanma – durma mesafesi (ASDA): Kalkış koşusu için mevcut pistin uzunluğu artı, varsa, durma uzantısının uzunluğu. d) Mevcut iniş mesafesi (LDA). İniş yapan bir uçağın yerdeki koşusu için mevcut ve elverişli beyan edilen pist uzunluğu.
ilgili ATS otoritesi appropriate ATS authority Söz konusu (İlgili) hava sahasında hava trafik hizmetleri sağlamaktan sorumlu, Devlet tarafından atanmış ilgili otorite.
ilk uçuş planı işlemi initial flight plan processing Uçuş planının kabul edilme fonksiyonu.
ilkyardımcı ---- 22/5/2002 tarihli ve 24762 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İlkyardım Yönetmeliğine göre ilkyardımcı sertifikası almış kişidir.
incelik modülü fineness modulus Agrega gradasyon özelliği hakkında bilgi sağlayan ampirik bir sayısal değerdir.
insan performansı human performance Havacılık faaliyetlerinin emniyeti ve verimi üzerinde bir etkiye sahip olan insan becerileri ve sınırlamaları.
iptal edilen NOTAM cancelled NOTAM Bir notamın bir başka notamla geçerliliğinin ortadan kalkması.
iptal etmek abort Önceden planlanmış bir uçak hareketinin iptal edilmesi veya yarıda kesilmesidir
istinat duvarı retaining wall Zemin yüzeyinde meydana gelen, ani değişimleri düşeye yakın bir düzlemde kontrol altına almak, yanal toprak basıncına direnmek, zeminin doğal şev açısı ile yayılmasını engellemek için kullanılan yapılara istinat duvarı denir.
iş analizi job analysis Bir adayın yetenek, bilgi, beceri ve diğer karakteristik özelliklerinin işin niteliklerine uygunluğunun belirlenmesi.
işbaşı eğitimi on-the-job training (OJT) Seçilmiş bir eğitmen gözetiminde işin gerektirdiği özellikler ile kişinin yeteneklerinin uyumluluğunu sağlamak için yapılan pratik eğitim.
işyeri açma ve çalışma ruhsatı (gayrisıhhi işyerleri için) --- SHGM tarafından Sivil Hava Ulaşımına Açık Havaalanlarında Yer Alan Gayrisıhhi İşyerleri için İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamındaki gayrisıhhi işyerlerinin açılıp faaliyet göstermesi için verilen izindir.
iz dedektörü trace detector Bir çanta ya da bagaj içinde yer alan çok küçük miktardaki patlayıcı maddeleri veya incelemeye tâbi narkotik maddeleri algılayabilme ve bunu alarm aracılığıyla bildirme özelliğine sahip teknoloji sistemi ya da farklı teknolojilerin bir arada kullanıldığı kombinasyonlar.
izin verilebilir taşıma gücü allowable bearing capacity Bina ve saha önem derecesi ile veri kalitesi dikkate alınarak seçilecek güvenlik katsayısı ile hesaplanan taşıma gücü değeridir.
JAR-FCL --- Avrupa Havacılık Otoriteleri Birliğinin yayımlamış olduğu uçuş ekibi lisanslandırması düzenlemeleridir.
JAR-STD ---- Avrupa Havacılık Otoriteleri Birliğinin yayımlamış olduğu sentetik eğitim cihazlarına ilişkin kurallarıdır
JAR-145 onaylı kuruluş --- JAA tam üyesi olan bir ülke tarafından JAR-145 kapsamında veya SHGM tarafından SHY- 145 kapsamında yetkilendirilmiş bakım kuruluşudur.
JAR-66 --- JAA tarafından 03.04.1998 tarihli hava aracı bakım personelinin lisanslandırılması konulu yayımlanmış olan kurallarıdır.
jet akımı jet stream Yüksek seviyelerde yüksek hızdaki rüzgarların oluşturduğu hava akımı.
jet blast jet blast Jet motor egzozu.
kabin eğitim el kitabı cabin crew training manual THY kabin memurlarının eğitimlerinin tanımlandığı ve detaylı olarak açıklandığı SHGM tarafından onaylanan el kitabıdır.
kabul eden ünite accepting unit Uçağın kontrolünü üstlenecek bir sonraki kontrol ünitesi.
kabul edilebilirlik acceptability Kullanıcının bir sistemin varlığını ve kullanımını kabul etmesi ile gerçekleşir. Pratikte kullanıcı ihtiyaçları karşılanmıyorsa sistem atıl duruma düşebilir.
kabul edilmeyen kişiler deportee Bir Ülkeye girişi yetkili merciler tarafından reddedilen kişiler. Söz konusu kişiler, geldikleri Ülkeye ya da kabul edilecekleri başka bir ülkeye geldikleri hava taşıyıcısı ile geri gönderilmek zorundadır.
kabul testleri acceptance tests Sistem kurucu (mükellef) ile idari kurum arasındaki şartnameye göre radar sistem performansının etkin kullanımının analizi ve projeye uygunluğunun belirlenmesi süreci.
kalkış pisti take-off runway Sadece kalkış amaçlı kullanılan pistlerdir.
kanal hızı channel rate Radyo frekans kanalı üzerinden iletilebilen maksimum data miktarıdır.
kapıdan kapıya gate to gate Hava trafik yönetim merkezi ile kullanıcıların, uçağın motor çalıştırması ile başlayıp kapatmasına kadar yaşadıkları süreci belirten bir terimdir.
kaptan pilot pilot in command Uçuş esnasında bir hava aracının manevralarından ve uçuş emniyetinden sorumlu, işletici tarafından yetkilendirilmiş pilota denir.
kara tarafı landside Bir havaalanında doğrudan uçuş faaliyetlerine dahil olmayan terminal binalarını, diğer tüm yapıları, kullanımlı veya boş sahaları içine alan, ana giriş yolu/yolları kontrol noktasından başlayarak hava tarafı dışında kalan havaalanı bölümünü.
karar irtifası/yüksekliği decision altitude /height Hassas yaklaşmada yerden görerek referans alarak inişin tamamlanamayıp pas geçme prosedürünün uygulanmaya başlanacağı belirlenmiş irtifa ve yükseklik değeridir.
katkı additive Betonun özelliklerini geliştirmek üzere üretim sırasında veya dökümden önce transmiksere az miktarda ilave edilen maddelere verilen ad.
katran coal tar Meşe odunun kuru olarak damıtılması.
kavşak intersection İki veya daha fazla seyrüsefer yardımcısının uçuş başı, radyal veya rotalarının kesişmesiyle tanımlanan nokta. İki pist, bir pist ve bir taksi yolu veya iki taksi yolunun kesişme noktası.
kavşak kalkışı intersection departure Pistin tamamı kullanılmadan, pistin herhangi bir kavşaktan sonrası kullanılarak yapılan kalkış.
kesin doğruluk absolute accuracy Dünya koordinat sistemine göre tanımlanmış bir noktanın, küreselleşmeden kaynaklanan sapma oranı.
kılcal saçak capillary fringe Su tablasının hemen üzerinde yer alan ve bütün boşlukları suyla dolu olan yani atmosferik basınçtan daha düşük bir basınç altında bulunan bölge.
kohezyon cohesion Aynı cins moleküller arasında bulunan çekim kuvveti. Bir maddenin moleküllerini bir arada tutan kuvvettir.
konteynır container İçine yük koyularak uçağa yerleştirilen, biçimi uçağın iç yüzey detaylarına uyumlu metal birimleri.
kurye hizmeti courrier service Bir yada birden fazla gönderici tarafından verilen gönderilerin, tarifeli bir hava yolu ile, kurye yolcu tarafından normal uçakaltı bagajı olarak taşınması işlemi.
lazer ışını kritik uçuş bölgesi laser-beam critical flight zone Parlaklığın, göz kamaştırıcı etkilere neden olmayacağı bir düzeyle sınırlandırıldığı, bir havaalanı yakınında, fakat LFFZ ötesinde, bulunan hava sahası.
lazer ışınından arındırılmış uçuş bölgesi laser-beam free flight zone Parlaklığın, görüşte herhangi bir bozulmaya neden olmayacağı bir düzeyle sınırlandırıldığı, bir havaalanının hemen yakınında bulunan hava sahası.
lazer ışınlarına duyarlı uçuş bölgesi laser-beam sensitive flight zone Parlaklığın, flaş körlüğü veya hayali görüntüye neden olmayacağı bir düzeyle sınırlandırıldığı, LFFZ ve LCFZ dışında, ancak mutlaka bunların bitişiğinde bulunması gerekmeyen hava sahası.
levha sign a) Sabit mesaj levhası. Yalnızca tek bir mesajı gösteren bir levha. b) Değişken mesaj levhası. Önceden belirlenmiş birden fazla mesajı gösterebilecek veya (duruma göre) hiçbir mesajı göstermeyecek bir levha.
likit limit liquid limit Zeminlerin plastik halden likit hale geçtiği deney sonucunda, elde edilen su içeriği değeri olarak tanimlanabilir. Yüzde olarak ifade edilir (WL).
lisans licence Yeterlilik testinden sonra sahip olunan özel bir belge.
lisans onayı ---- Hizmet sağlayıcı kuruluş tarafından hava trafik kontrol lisansına işlenen ve lisans sahibinin dil yeterliliğini belirten yetkilendirmedir.
lisans otoritesi licensing authority Yasal bir düzenleme ile personel lisanslarından sorumlu kılınan tanımlanmış otorite.
lisans (SHY 65-01?e göre) ----- SHY 65-01 yönetmeliğine göre verilen ve onaylanan, kanuni sahibine içerisinde bulunan derece ve onaylara göre hava trafik kontrol hizmeti sağlama yetkisi veren belgedir.
lisansın çevrilmesi ---- JAA üyesi olmayan ülkelerce tanzim edilmiş ya da SHGM tarafından milli usullere göre tanzim edilmiş lisansların JARFCL lisansına çevrilmesidir.
lisanslı personel (bakım için) ----- Hava aracı üzerinde bakım yapmak üzere SHGM tarafından yetkilendirilmiş personeldir.
lokalizer localizer ILS sisteminin, 108-112 MHz frekans bandında çalışan ve pist merkez hattı üzerine pist başına belli bir mesafeye yerleştirilen parçasıdır. Havaya yayılan elektronik sinyaller vasıtasıyla uçağın pist merkez hattını tam olarak karşılamasını sağlar.
lokalizer hattı localizer course ILS’ te lokalizer vericisinin oluşturduğu yol.
los angeles aşınma deneyi los angeles abrasion test Agreganın aşınmaya dayanıklığının belirlenmesinde kullanılan deney yöntemidir.
mach numarası mach number Hakiki hava süratinin, ses süratine oranı.
manevra sahası manoeuvring area Havaalanının, apronlar hariç olmak üzere, hava araçların kalkışı, inişi ve taksi yapması için kullanılacak bölümü.
mania obstacle a) Uçakların yüzey hareketi için öngörülen bir alanda bulunan; veya b) uçuş halindeki uçakların korunması için öngörülen belirli bir yüzey üzerinde uzanan; veya c) bu tanımlanmış yüzeylerin dışında duran ve hava seyrüseferi için tehlike olarak belirlenmiş tüm sabit (ister geçici olsun isterse daimi) ve hareketli cisimler veya bunların parçaları.
meteoroloji ofisi meteorological office Uluslararası hava seyrüseferi için meteoroloji hizmeti sağlamak üzere kurulmuş ofis.
mevki belirtici radyo cihazı compass locater Aletli iniş sistemi (ILS) için ya da son yaklaşma aşamasında seyrüsefer yardımcı cihazı olarak kullanılan mevki belirleyici.
meydan kontrol tower control İniş- kalkış trafiklerine ve havaalanı civarındaki diğer trafiklere hava trafik kontrol hizmetinin verilmesi ile sorumlu ünite.
meydan kontrol ünitesi aerodrome control unit Uçağın iniş-kalkış safhalarında sorumluluğunu taşıyan hava trafik kontrol ünitesi.
meydan kontrolörü aerodrome controller Havaalanı kontrol hizmeti veren hava trafik kontrolörünü ifade eder.
meydan rakımı aerodrome elevation İniş sahasının (pistin), en yüksek noktasının deniz seviyesinden olan yüksekliğidir.
meydan tanıtma işareti aerodrome identification sign Havaalanının havadan tanınmasına yardımcı olmak üzere havaalanına yerleştirilmiş bir işarettir.
meydan trafik bölgesi aerodrome traffic zone Havaalanı trafiğini korumak için bir havaalanı civarında oluşturulan sınırları belirli hava sahasına denir.
meydan uçuş bilgi ünitesi aerodrome flight information unit Havaalanı trafiğine uçuş bilgi hizmeti sağlamak amacıyla havaalanı içerisine kurulan ünite.
mikro çatlak microcrack Beton üzerinde oluşan gözle görülemeyen çok ince çatlak.
mikser mixer Mekanik karıştırıcı
minumum alma irtifası minumum reception altitude Bir kavşak noktasının tanımlanabileceği en düşük irtifa.
mod S mode S Hava trafik hizmetlerinde kullanılmak üzere geliştirilen, tanımlama ve teşhisin yanı sıra hava-yer mesaj alışverişi de sağlayarak sözlü konuşmaları asgariye indirmeyi amaçlayan bir seyrüsefer sistemi.
müsaade edilen seviyeden sapma cleared flight level deviation Bir uçuşun müsaade edildiği seviye ile muhafaza edilen seviye arasındaki fark. Müsaade edilen seviyeden sapma, uçuşun verilen seviyeye uyumluluğunun bozulması durumlarının belirlenmesi amacıyla kullanılır.
müsaade edilen uçuş seviyesi cleared flight level Bir uçuşun muhafaza ettiği ya da ulaşmaya çalıştığı uçuş seviyesi.
müsaade sınırı Clearance Limit Bir ATC müsaadesinin geçerli olduğu son noktaya denir
negatif negative “ Hayır”, “İzin (Onay) Verilmedi”, “Doğru Değil” anlamlarında kullanılır.
nem moisture Nem, havada bulunan su buharı miktarıdır.
nihai taşıma gücü ultimate bearing capacity Temel tabanındaki zeminin yenilmeksizin (makaslama yenilmesi) taşıyabileceği en büyük gerilme düzeyi.
nominal pozisyon nominal position Bir uçağın sistemleri tarafından belirlenen 3 boyutlu pozisyonudur.
normal hızınıza dönün resume normal speed ATC tarafından pilota daha önce verilmiş hız tahdidinin kaldırıldığını bildirmek amacıyla kullanılır. Bununla birlikte “Resume Normal Speed” talimatı , özellikle ATC tarafından aksi belirtilmedikçe, uçuşun ilgili bölümü için yayınlanmış uygulanmakta olan usullere ilişkin hız tahditlerini ortadan kaldırmaz.
normal uçuş bölgesi normal flight zone LFFZ, LCFZ veya LSFZ olarak tanımlanmamış, fakat göze biyolojik zarar verebilecek lazer radyasyonundan korunması gereken hava sahası.
Notam (havacılara duyuru) notice to airmen Uçuş harekatı ile ilgili görevlileri herhangi bir havacılık hizmetine, kolaylığına yönetimine veya tehlikesinin varlığına, koşullarına yada bunlardaki herhangibir değişikliğe ilişkin bilgilerden zamanında haberdar etmek amacıyla özel bir formatta hazırlanmış havacılara uyarı yayınıdır.
NOTAM işleme birimi NOTAM processing unit Bir NOTAM’ı kabul eden, işleyen ve dağıtımını yapan birim.
NOTAM kodu NOTAM code Bir kod grubu daima Q harfiyle başlayan 5 harften oluşmaktadır. Diğer harfler radyo cihazlarının kurulumu pozisyonu, değişimi, havaalanı ve ışıklandırma kolaylıkları, uçuştaki tehlikeler veya arama-kurtarma işlemlerini temsil eder.
numune sample Örnek.
numune alma sampling Örnekleme.
okyanus hava sahası oceanic airspace ICAO’ nun okyanus ayırmalarının ve süreçlerinin uygulandığı uluslararası hava sahası olarak kabul edilen dünya üzerindeki okyanusların üzerindeki hava sahalarını ifade eder. Bu sahalar içinde hareket eden trafiklerin sorumluluğu coğrafi olarak uçağın yakın olduğu ve gerekli hizmeti verebilecek donanımı olan ülkelere dağıtılır.
olay incident Hava aracının uçuş harekatı esnasında uçuş emniyetini etkileyen veya etkileyebilecek olan kazadan başka her türlü durumdur. SHY-5`e göre: Kaza ile sonuçlanmayan, ancak uçuş emniyetini etkileyen veya etkileme ihtimali bulunan, hava aracı ve kullanılmakta olan hava seyrüsefer sisteminde yaşanan bir kesinti, eksiklik veya bozukluk ile hava aracının operasyonu ve hava trafik yönetim hizmetlerinin sağlanması ile ilgili tüm olayları ve olağan dışı durumlardır.
onay (SHY-5?e göre) --- ATSEP lisanslı personelin haiz olduğu derecelerin vermiş olduğu ayrıcalıkların uygulanabilirliğini belirten ifadedir.
onaylayıcı personel --- Yapılan bakımın SHY 145-01 yönetmeliği şartlarına uygun olarak tamamlandığını belgelemek üzere hava aracı veya komponentin bakım çıkışından sorumlu personeldir.
onaylı eğitim --- SHGM tarafından onaylı, özel bir müfredat ve gözetim altında yürütülen eğitimdir.
onaylı temel eğitim kursu --- SHY-66`da gerekli görülen bakım deneyim süresinin azaltılmasını sağlayacak düzeyde eğitim ve deneyim vermek üzere tasarlanmış bir bakım eğitimi kursudur.
operasyonel el kitabı ? part B operations manual – part B Uçuş operasyonunun standartlarını uçak tipine göre belirleyen el kitabıdır.
orta frekans medium frequency 300 kHz ile 3 MHz arasındaki frekans aralığı.
orta marker middle marker Yüksekliği piste göre 200 feet olan ILS süzülüş hattının ortasında belirlenmiş bir noktadaki marker vericisidir.
ortak display sistem common display system Tüm radar bilgi işlem ağının status bilgilerini görüntüleyen display.
ortak nokta common point Bir ya da daha fazla uçağın, ilgili ATC otoritesince, rapor etmesi istenen nokta.
ortalama hava trafik akış yönetim birimi average air traffic flow management unit Kalkışlardaki toplam gecikmeler/ toplam uçuşlar oranını tespit etmek amacıyla kurulan ünite.
ortometrik yükseklik orthometric height Genel olarak bir MSL yüksekliği olarak gösterilen, bir noktanın geoide göre yüksekliği.
otomatik bağımlı gözetim automatic dependent surveillance (ADS) Uçağın on-board seyrüsefer sistemleri ile pozisyon belirleme sistemlerinden elde ettiği kimlik bilgisi, dört boyutlu pozisyon bilgisi ve ilave diğer bilgilerin de içinde olduğu verilerin bir veri hattı aracılığıyla yayınlandığı bir gözetim tekniğidir.
otomatik bağımlı gözetim-sözleşme automatic dependent surveillance-contract (ADS-C) Uçağın, aviyoniklerinden ve pozisyon belirleme sistemlerinden elde ettiği verilerin, sadece bir yer istasyonuna (noktadan-noktaya haberleşme) iletildiği gözetim tekniğidir.
otomatik bağımlı gözetim-yayın automatic dependent surveillance-broadcast (ADS-B) Herhangi bir yer/hava kullanıcısının ihtiyaç duyacağı pozisyon, iz ve yer hızı vb. bilgilerin bir yayın modu veri hattı aracılığıyla belli aralıklarla iletimini sağlayan bir gözetim uygulamasıdır.
otomatik hava gözlem sistemi automatic weather observing system (AWOS) Belirlenmiş zaman aralıklarında çeşitli sensörler yardımıyla hava şartlarını ölçen, kaydeden ve pilotlara iletilmek üzere bir bilgisayara gönderen sistem.
otomatik iniş autolanding Görüşün iniş için limitlerin altında olduğu, konvansiyonel metotlarla inişin sağlanamayacağı durumlarda, bu konuda özel eğitim almış pilotlar tarafından güvenli ve etkin bir inişin sağlanması için kullanılan sistem.
otomatik yön bulma sistemi automatic direction finding system Hemen hemen en eski seyrüsefer yardımcı cihazlarındandır. Atmosferik hadiselerden kolayca etkilenmeleri ve düşük menzillere sahip olmaları sebebiyle yerlerini daha gelişmiş cihazlara bırakmışlardır. (COR, LORAN, GPS gibi)
otorite authority Bir dokümanın ortaya çıkarılması veya değiştirilmesi ile sorumlu kişi.
palet dolly pallet dolly Üzerine kargo, posta ve bagaj yüklenebilen değişik ölçülerdeki metal düzgün yüzeyler.
paralel pistler parallel runways Aynı havaalanında merkez hatları birbirine paralel olan 2 veya daha fazla sayıdaki pistleri ifade eder. Paralel pistlerde pist numarasına ilave o larak L ( Left/ sol) ve R ( Right/ sağ) veya 3 paralel pist var ise L ( Left/ sol), C ( Center/ Merkez ) yada R ( Right/ sağ) olduğu belirtilir.
pas görev süresi --- Uçucu ekiplerin, Şirketin direktifi üzerine, herhangi bir görev icra etmeksizin, en son uçuş görevinin bittiği havaalanından, yeni bir uçuş görevi icra edeceği havaalanına, ana/ geçici üs’ten uçuş harekâtına başlayacağı havaalanına veya uçuş harekâtının sona ermesinden sonra ana /geçici üsse ulaşım maksadıyla yaptığı hava veya bir satıh ulaşım aracında geçen süredir.
penetrasyon penetration İçine girmek.
pilota verilen brifing pilot briefing Havacılık enformasyon hizmetleri (AIS) ofisi tarafından uçuş planlaması yapan pilotlara hava durumu, NOTAM’lar, askeri aktiviteler ve uçuşla ilgili pilotlar tarafından talep edilen bilgilerin verilerek onlara yardım edilmesini ifade eder.
pist görüş mesafesi runway visual range Bir pistin merkez hattı üzerindeki bir uçağın pilotunun, pist yüzey işaretlemelerini veya pistin şeklini veya merkez hattını gösteren ışıkları görebileceği mesafe.
Pist Kenar Işıkları Runway Edge Lights Pistin her iki kenarında pist boyunca 60 metreden fazla olamayan aralıklarla, pistin kullanılabilir bölümünün kenarına 3 metreyi geçmeyecek şekilde yerleştirilmiş ışıklardır. Aşağıda bahsedilen bölüm haricinde kalan pist kenar ışıkları beyaz renklidir. -Kaydırılmış eşik durumunda, yaklaşma istikametindeki pist başı ile kaydırılmış eşik arasında yer alan pist kenar ışıkları KIRMIZI renklidir. -Her iki pist başında 600 metrelik kısımda yer alan armatürlerden iniş istikametinde olanlar BEYAZ renkli, kalkış yönündekiler ise SARI renklidir.
pist koruma ışıkları runway guard lights Pilotları veya araç sürücülerini, aktif bir piste girmek üzere oldukları konusunda ikaz etmesi amaçlanan bir ışık sistemi.
Pist Merkez Hattı Işıkları: Runway Centre-Line Lights Pist eksenini işaretlemek maksadıyla, pist eşiğinden itibaren pist sonuna kadar, 15 metreyi geçmeyecek şekilde, gömülü tipte ve iki yönlü imal edilen kırmız-beyaz renkli ışık sistemidir. Kalkış yönünde, eşikten itibaren, pist sonuna 900 metre mesafeye kadar olanlar BEYAZ renkli, Sonraki 600 metrelik kısımdakiler birer atlamalı olarak KIRMIZI-BEYAZ, pist sonuna 300 metre mesafedekiler ise KIRMIZI renklidir. Cat 2 ve Cat 3 ışıklandırma sistemlerinde tesis edilmesi zorunludur.
pist şeridi runway strip Aşağıdaki amaçlar için öngörülmüş, pisti ve (varsa) durma uzantısını içeren belirli bir alan: a) Pistten çıkan bir uçağın göreceği hasar riskini azaltmak; ve b) Kalkış veya iniş operasyonları sırasında üzerinden uçan uçakları korumak için.
pit pit Hidrant sisteminin uçak park pozisyonundaki hortum bağlantı noktası.
planlanan güzergah desired track İki yol noktası arasında planlanan ya da istenilen güzergah.
plastik limit plastic limit Zeminin plastik halden katı hale geçtiği deney sonucunda, elde edilen su içeriği değeridir. Yüzde olarak ifade edilir (WP).
politika policy Bir organizasyon tarafından belirlenmiş prensipler, plan veya kararlar.
posta post Bir uçakta taşınan, nakliye edilen ve posta yönetimine ulaştırma amacı güdülen yazışma haberleri ve diğer nesnelerdir.
priz alma stiffening Beton ve harçların katılaşması.
priz başlama süresi initial set Beton karılırken suyun çimentoya temas ettiği andan itibaren betondan elenerek ayrılmış olan harcın, çapı 6,175 mm olan bir sondanın daldırılmasına karşı 0.5 n/mm2’lik bir mukavemet kazanmasına kadar geçen süre.
priz bitme süresi final set Beton karılırken suyun çimentoya temas ettiği andan itibaren betondan elenerek ayrılmış olan harcın, çapı 6,175 mm olan bir sondanın daldırılmasına karşı 3,5 n/mm2’lik bir mukavemet kazanmasına kadar geçen süre.
profesyonel gelişim professional development Kişisel yeteneklerin geliştirilmesi için gerekli olan idari ve teknik konulardaki çalışmalar.
psikolojik test psychological testing Psikologlar tarafından kişisel davranış biçimlerinin belirlenmesi için yapılan testler.
radar radar Belirli bir menzil içindeki nesneleri tespit etmek için elektromanyetik dalgaları kullanan sistemlerdir.
radar hizmeti radar service Direkt olarak radar vasıtasıyla sağlanan bir hizmeti gösteren terimdir.
radar istasyonları kaplama hesaplayıcısı radar station coverage calculator Eurocontrolün geliştirdiği radar kapsama alanlarını hesaplayan unix tabanlı bir yazılım.
radar kontrol hizmeti radar control service Radardan alınan bilgilerin hava trafik kontrol hizmetinin sağlanmasında direkt olarak kullanıldığını belirtmekte kullanılan terimdir.
radar tanımlaması radar identification Belirli bir radar blip’i veya radar pozisyon sembolünün belirli bir uçakla eşleştirilmesi işlemi.
radar tavsiyesi radar advisory Radar gözlemine dayanan bilgi ve tavsiye hizmeti .
radarlı saha kontrol derecesi --- Sorumluluk sahibi olduğu kontrollü hava sahası dahilindeki uçaklara radarlı saha kontrol hizmeti sağlayan hava trafik kontrolörlerinin sahip olması gereken derecedir.
radarlı yaklaşma radar approach Bir radar kontrolörünün yönetimi altında bir uçak tarafından icra edilen yaklaşma.
radarlı yaklaşma kontrol derecesi --- Sorumluluk sahibi olduğu kontrol sahası dahilinde, inen ve kalkan uçaklar ile kontrol sahasını kullanan diğer uçaklara, radarlı yaklaşma kontrol hizmeti sağlayan hava trafik kontrolörlerinin sahip olması gereken derecedir.
radyal radial Seyrüsefer cihazları tarafından verilen açısal bilgi.
radyo muhabere performans tipi radio communication performance type Haberleşme işlem zamanı, sürekliliği, geçerliliği ve doğruluğu gibi parametreler için tahsis edilmiş değerleri temsil eden (örneğin; RCP 240 gibi) tanıtma.
ramp hizmeti ramp service Ramp hizmeti apronda uçakların park ettirilmesi, yolcu, bagaj ve kargonun yüklenmesi, boşaltılması ve apronda ihtiyaç duyduğu diğer hizmetlerin (de/anti-icing, temiz su ikmali, foseptik, yolcu merdiveni, air starter, APU, uçak temizliği vb.) tamamını kapsar.
raylı sistem monorail system Tek hat üzerinde havadan, el değmeden Seviye 5 bölgesindeki kirli bagajların taşınmasında kullanılan raylı sistemi.
refakatsiz bagaj unaccompanied baggage Uçak altında (hold) taşınmak üzere kabul edilmiş ve chek-in yapan yolcusu uçakta bulunmayan bagaj.
regülatör binası ---- pist aydınlatma sistemlerinin kumanda ve kontrolunu sağlayan, sistem, cihaz ve ekipmanların bulunduğu binadır.
rezerve --- Uçucu personelin aylık uçuş planlaması dışında ihtiyaç duyulacak uçuş ve yer görevleri için hazırlıklı bulunması halidir.
ring hattı ---- Elektrik-Elektronik sistemlerinin, iki farklı noktadan ve kapalı bir ağ üzerinden beslendiği hatlardır.
RNAV yaklaşması RNAV approach Uçaktaki RNAV ekipmanlarına dayanılarak seyrüseferin yapıldığı bir aletli yaklaşma usulü.
rota route Uçağın coğrafi bir noktaya veya hava yoluna göre 2 boyutlu pozisyonunu belirtir.
rota track Bir uçağın çizdiği yolun, yer üzerindeki izdüşümü olup, istikameti herhangi bir noktada Kuzeyden (hakiki, manyetik veya grid) derece olarak ifade edilir.
sabit ışık fixed light Sabit bir noktadan bakıldığında sabit şiddette görünen bir ışık
sahipsiz bagaj unclaimed baggage Bir havaalanına gelmiş olup, herhangi bir yolcu tarafından alınmamış veya sahiplenilmemiş bagaj.
sektör sector Bir kontrolör grubu tarafından kontrol edilen, koordinatları belirlenmiş ve tahsis edilmiş bir radyo frekansı bulunan hava sahasıdır. Kontrol sahasının veya uçuş bilgi bölgesinin bir parçasıdır.
sertleşmiş beton hardened concrete Katılaşma olayından sonraki duruma verilen ad.
seyir irtifası cruising altitude Yol seviyesi boyunca muhafaza edilen irtifa.
seyrüsefer navigation Bir uçağın bir noktadan başka bir noktaya seyahati için verilen rehberlik.
SHY-66 ---- 16.06.2005 tarihli ve 25847 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Hava Aracı Onaylayıcı Personel Yönetmeliğidir.
SHY-66 lisansı ---- SHY 66-01 Hava Aracı Bakım Personeli Lisans Yönetmeliği’ne göre düzenlenmiş olan lisansıdır.
sıhhi işyeri ---- Sivil hava ulaşımına açık havaalanlarında bulunan ve 5.4.2008 tarihli ve 26838 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sivil Hava Ulaşımına Açık Havaalanlarında Yer Alan Gayrisıhhi İşyerleri İçin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliği (SHY-33A) kapsamı dışında kalan işyerleridir.
sınır boundary Sistemleri birbirinden ayırmak için kullanılan sınırlandırma çizgisi.
sınır geçiş sahası cross border area Özel operasyonel ihtiyaçlar için uluslararası sınırlarda oluşturulan geçici ayırma sahasıdır
silt silt Zemin sınıfı silt ve dane büyüklüğü ayrımına göre sınıflandırılmış organik olmayan, taneli savak ve oldukça ince (kilden daha kaba, ancak kumdan daha küçük taneli) bir malzeme. International Society of Soil Science tarafından kabul edilen ayrıma göre siltin dane büyüklüğü çapı 0.02 - 0.002 mm arasında değişir.
slamp (çökme) slump Çökme. Betonun (kıvamının) ölçülebilen oturması.
son yaklaşma final approach Belirlenmiş bir son yaklaşma fix’i ya da belirlenmemiş ise herhangi bir nokta ya da fix’ten başlayan aletle yaklaşma usulünün bir parçası olarak; a) Belirlenmiş ise son kaide dönüşünün (procedure turn), esas dönüşün (base turn) bitiminde ya da racetrack usulünde inbound başa dönüşünde ya da, b) Yaklaşma usulünde belirtilen son yaklaşma başına intercept olunan noktada başlar. Havaalanı civarında; (a) İnişin gerçekleştirileceği ya da (b) Pas geçme yönteminin başlayacağı noktada sona erer.
son yaklaşma bölümü final approach segment Üç boyutlu geometrik bir yolu tanımlayan ve uçakların son yaklaşmada uçuşuna devam etmesi beklenen düz bir hat.
son yaklaşma fiksi final approach fix Yayınlanmış aletli alçalma usulünün başladığı nokta.
son yaklaşma hattı final approach course Aletli yaklaşma yapan bir uçağın pisti karşılamasını sağlayan hat.
son yaklaşma ve kalkış alanı (FATO) final approach and take-off area Havada asılı kalmaya veya inişe yönelik yaklaşma manevrasının son aşamasının üzerinde tamamlandığı ve kalkış manevrasının başlatıldığı belirli bir alan.
sorumlu kaptan pilot --- Şirket tarafından belirlenen ve uçuşun sevk ve idaresinden sorumlu kaptan pilot veya acil durumlarda, kaptan pilotun görev yapamaması durumunda geçici olarak bu görevi üstlenecek pilottur.
sorumlu kaptan pilot kararı --- Şirket tarafından belirlenen kıstaslar dahilinde uçuş görev ve dinlenme sürelerinin uzatılması ve/veya kısaltılması için sorumlu kaptan pilot tarafından alınan karardır.
tanımlı trafik known traffic Hava trafik kontrol merkezince hakkında yükseklik, pozisyon ve niyeti ile ilgili bilgi sahibi olunan trafik.
tanıtma ident Uçak transponder tanımlama fonksiyonunun pilot tarafından aktif hale getirilmesi talebi. Bu, kontrolöre uçağı tanımlayabilme veya tanımlanmış uçağı teyid etmede yardımcı olur.
tavsiyeli yol advisory route İçerisinde (güzergah boyunca) hava trafik tavsiye hizmetinin sağlandığı tanımlanmış yol.
teker koyma bölgesi touchdown zone Pist eşiğinin ilerisinde bulunan ve uçakların iniş sırasında ilk temas etmesi istenilen pist bölümü.
teknik blok Technical Block Hava trafiğinin emniyetli, düzenli ve hızlı akışını sağlamak üzere hava trafik kontrol sistemleri ve bu sistemleri idame etmekle sorumlu personelin konuşlandığı yapı.
teknik iniş technical landing Herhangi fiziksel bir yük değişimi olmayan ticari sebepler dışındaki sebeplerle yapılan bir iniş.
temdit validation Bir yetkinin veya onayın, geçerlilik süresi bitmeden gereksinimlerin yerine getirilmesi koşuluyla, sahibine sağladığı imtiyazların daha sonraki belirli bir periyoda kadar uzatılmasıdır.
temel eğitim kursu (hava aracı bakım personeli için) --- SHY 66-01 Hava Aracı Bakım Personeli Lisans Yönetmeliği tarafından gerekli görülen bakım deneyim süresinin azaltılmasını sağlayacak düzeyde eğitim ve deneyim vermek üzere SHY-147 onaylı bakım eğitimi kurum veya kuruluşlarında verilen yetkilendirilmiş personeldir.
temel kodlama kuralları basic encoding rules Temel kodlama kuralları bir tip (LTV) uzunlama değeri kodlama planı kullanır. Her bir tipin kodlaması doğru sıralamada daima üç bileşik içerir. Bir veya daha fazla tanımlayıcı olarak adlandırılan gösterim tipi, bir veya daha fazla uzunluk ve değer gösterir. Bu içerikler bazı tiplerin değeri olabilir ve TLV formatında kodlandırılır.
temelaltı subbase Tesviye yüzeyi üzerine serilen ve genellikle kum, çakıl, taş kırığı, yüksek fırın cürufu gibi daneli malzemeden (granüler malzeme) inşa olunan tabakadır.
terminal terminal Yolcuların uçuş öncesi ve uçuş sonrası işlemleri yapılan, bünyesinde hava ulaştırma hizmeti ile ilgili kuruluş ve kolaylık tesislerini bulunduran bina veya binalar grubudur. Sivil hava ulaşımına açık havaalanlarında, havaalanı işletmecisi dışında yap-işlet-devret modeli, kiralama ve benzeri şekillerde SHT-33B Yönetmeliği hükümleri kapsamında, işletilmesi için havaalanı terminal işletme ruhsatı alınması zorunlu olan ve ticari olarak faaliyet gösteren işyeridir.
terminal işletmecisi terminal operator Sivil hava ulaşımına açık havaalanlarında havaalanı işletmecisi dışında, yap-işlet-devret modeli vb. şekillerde terminal işletmeciliği yapan işletme.
ters yayın back course Konvansiyonel aletli alçalma sistemlerinde, meteorolojik şartların pilotun görerek referans almasını engellemesi durumunda, ters yayın, localizeri takip eden uçağın piste direkt yaklaşabilmesi için sağ veya sol yönlü yatay yönlendirilmesine yardımcı olur. Ters yayın yaklaşması hassas ya da dikey yönde yardımcı olmayıp hassas olmayan yaklaşma olarak tanımlanır. Bu yaklaşmada uçağın alçalabileceği irtifa, ön yayın ya da hassas ILS yaklaşmasında alçalabileceği irtifadan daha yüksektir. Ön yayın ile ters yayın arasındaki fark, ters yayında localizer uçağın pozisyonuna ters olarak yayın yapar.
tescil registration Ulusal sivil havacılık otoritelerince uçakların hangi ülkeye ait olduklarının belirlenmesi amacıyla kayıt altına alınması.
test rig test rig Tesiste test amaçlı kullanılan düzenek.
ticari hava aracı --- Ticari uçuş yapmak üzere SHGM tarafından tescil edilmiş ve performans limitleri SHY-6A Yönetmeliğinde belirtilen limitleri ve özellikleri taşıyan hava araçlarıdır.
traktör tractor Uçaklar ve terminal arasında bagaj, kargo ve posta taşıyan araçlar.
transfer bagaj transfer baggage İki farklı sefer arasında nakli gerçekleştirilen bagaj.
transfer yolcu transfer passenger İkili uçuş arasında direkt bağlantı yapan yolcu.
Türk Hava Kurumu Turkish Aeronautical Association Sportif havacılık alanında Türk Gençliğine ücretsiz havacılık eğitimi veren ve Uluslararası Havacılık Federasyonu nezdinde Türkiye`yi tüm sportif havacık dallarında temsil eden, kar amacı gütmeyen bir Kuruluştur.
vale park hizmeti valet parking services Araç parketme hizmeti.
validasyon Validation Yabancı ülkelerce ICAO Ek-1’e göre düzenlenmiş lisansların Türk tescilli hava araçlarında kullanımının geçerli kılınmasıdır.
varış yedek meydanı destination alternate İniş için önceden düşünülmüş havaalanına inişin mümkün olmadığı veya tavsiye edilmediği hallerde uçakların kullanabileceği havaalanı.
varyant version B737–400/500/600 gibi aynı hava aracı tipinin değişik modelleridir.
Vazgeçilen kalkış alanı rejected take-off area Bir heliport üzerinde bulunan, performans sınıfı 1’de işletilen helikopterlerin bir reddedilmiş kalkışı tamamlamaları için elverişli olan belirli bir alan.
veri data Kavramlar, talimatlar ve bilgilerin, haberleşme ve açıklamalar için uygun formata getirilmiş hali.
veri çelişkisi conflict data Çelişkili veri (veri çelişkisi): Çelişkili tanımlama (tanımlama çelişkisi); çelişkili tip (tip Çelişkisi); havaaracı çelişkisi (çelişkili havaaracı) veya özel kullanım hava sahası ihlali, veya kullanılabilir en düşük uçuş seviyesinin altına alçalış (alçalma), veya nominal yolların kesişimini (kesişmesi); karmaşa derecesi (düzeyi); havaaracı veri çelişkisi veya özel kullanım hava sahası veri ihlali, veya kullanılabilir en düşük uçuş seviyesi verisi altına alçalış; veya nominal yollar kesişim verisi.(Orta vadeli çakışma verisi-MTCD)
veri giriş bağlantısı on-line input Güncel operasyonel çevreyle direkt bağlantılı olarak sisteme ya da uygulamaya bilgi girişi sağlanmasıdır.
veri haberleşmesi --- Hava trafik yönetimi kapsamında yer alan tüm veri haberleşme sistemleridir.
veri hattı data link Terminaller arasında veri iletişimine olanak sağlayan bağlantı.
veri hattı haberleşmesi data link communication Mesajların veri hattı vasıtasıyla gönderilip alındığı bir iletişim şeklidir.
veri modeli data model Veri tabanında, veri özelliklerini ve ilişkilerini içeren kavramsal yapı.
VFR hava aracı VFR aircraft Uçuşunu görerek uçuş kurallarına göre yapan hava aracı.
VFR şartlar VFR conditions Görerek uçuş kurallarına göre uçuş için belirlenmiş minimum değerlere eşit ya da bu değerlerden daha iyi hava durumu koşulları.
VFR uçuş VFR flight Görerek uçuş kuralları uygulanarak yapılan uçuş.
VHF veri hattı VHF data link Hava aracı ve yer istasyonu arasında VHF frekans bandında yapılan veri iletişim hattı.
VHF veri hattı mod 4 VHF data link mode 4 VHF bandında çalışan bir ADS-B veri hattıdır.
vibrasyon vibration Titreşim.
viskozite viscosity Kimyasal maddelerin kıvamlılığını ifade için kullanılan bir terim olup, o maddenin akmaya karşı gösterdiği direncin bir ölçüsüdür.
VOR VOR (VHF omnidirectional radio range) Pilota; manyetik kuzeye göre uçağın yönünü ve seçilen bir radyale göre pozisyonunu bildiren VHF bandında yayın yapan yer tabanlı seyrüsefer yardımcı cihazdır.
Wet-Lease Anlaşması ---- Bir hava aracının, mürettabatı ile birlikte kiralanarak, kiraya veren kuruluşun işletme ruhsatı kapsamında işletildiği kira anlaşmasıdır. Normal şartlarda uçağın ACMI (Aircraft, Crew, Maintenance, Insurance) bazda kiralanması veya kiraya verilmesi olup, uçak kiracının ticari kontrolü altında, kiracının havayolu kodu ve trafik hakları kullanılarak işletilir.
yabancı madde hasarı foreign object damage (FOD) Havaalanı veya havayolu personeli ile uçakların zarar görebileceği, uçağa veya yakın çevresine ait olmayan nesnedir.
yağış precipitation Atmosferden yeryüzüne düşen sulu bütün yağışları (yağmur, dolu, kar ) ifade eder.
yakınsama ve uygulama programı convergence and ımplementation programme (CIP) Ulusal ve çok uluslu bütünleşme planlarının ilerleyişini izleme ve koordine etmek için kullanılan Avrupa Hava Trafik Kontrolü Uyumluluğu ve Bütünleşme Programı organizasyonudur.
yaklaşma müsaadesi cleared approach Bir pilotun aletli bir yaklaşma uygulaması için ATC tarafından müsaadelendirilmesi. Gerekli olduğunda yaklaşma müsaadesi içinde, bir müsaade ve diğer ilgili bilgilerin olduğu aletli yaklaşma çeşidi sağlanır.
yalancı derz dummy joint Yalancı derz öngörülen noktalarda sonradan kesilen derzdir. Yalancı derz için gerekli derinlik ve genişlik; inşaat derzlerinde geçerli olan ölçülerle aynı şartlardadır.
yayın broadcast Mode S sistemi aracılığıyla, ilgili mesajların kapsama alanı içindeki tüm uçaklara gönderilmesine izin verir.
yayın alt ağı broadcast subnetwork Yayın alt ağları, küçük bir coğrafi alan içinde IS ve ES’leri yüksek bilgi ortamlarıyla birbirine bağlamak için kullanılır.
yetenek testleri ability tests Bilgisayar aracılığı ile veya yazılı olarak farklı konulardaki yeteneklerin sınanması. (Örnek, hafıza, dikkat, sezgi, üç boyutlu düşünebilme kabiliyetleri).
yeterlilik competence Personel veya personel grupları arasında ortaya çıkan bilgi, yetenek ve yapabilirlik durumudur.
yıl year Bir takvim yılıdır.
yol aşaması en-route Kalkış noktası ile bitiş aşamasına kadar seyrüsefer operasyonunun bir safhası.
yol aşaması hava sahası en-route airspace Tırmanma, düz uçuş veya alçalma aşamasındaki uçuşlara hava trafik hizmetinin sağlandığı terminal sahaları dışında tanımlanmış hava sahası.
yol dışı off course Uçağın rapor ettiği pozisyonun veya radarda görüldüğü noktanın, hava trafik kontrol ünitesinin uçağı serbest kıldığı yol dışında olması durumunu ifade eder.
yol gösterici marshaller Uçakların park etmesi esnasında, özel işaretlerle anlaşma yöntemiyle pilotu yönlendiren görevli.
yolcu beraberindeki bagajlar ---- Uçakta taşınması kabul edilen ve söz konusu bagajın check-in işlemini yapan yolcunun bagajla birlikte aynı uçakta bulunduğu bagajlardır.
yük load Posta ve bagaj dışında, uçakta taşınan yüktür. İstatistiksel amaçlardan dolayı yüke bütün kargolar dâhil edilmektedir. Kanunun 110’uncu maddesine göre düzenlenen yük taşıma sözleşmesi kapsamında taşıyıcının sorumluluğuna devredilen yüktür.
yük uçağı cargo aircraft Ticari eşya/mal taşıyan hava aracı.
yükleme aracı high loader Kontayner ve palet yüklemesinde kullanılan ekipman.
yüksek nokta high point Hidrant boru hattının en yüksek noktası.
yükseklik height Bir nokta, seviye ya da nokta olarak kabul edilen bir cismin referans olarak alınan yere olan dikey mesafesine denir.
zahiri özgül ağırlık apperent specific weight Belli sıcaklık ve birim hacimdeki geçirimsiz agrega numunesinin havadaki ağırlığının, aynı sıcaklık ve hacimdeki havası alınmış saf suyun havadaki ağırlığına oranıdır.
zaman seyrüseferi time navigation Seyrüsefer boyutuna zaman faktörünün de katılarak 4 boyutlu olarak kullanılmasıdır.
zayıf beton lean concrete Havaalanlarında temel yerine dökülen düşük dozlu beton.
zemin mekaniği soil mechanics Zemin kitlelerinin, iç zemin mekaniği ve dış kuvvetler altındaki statik permeabilite ve dinamik dengelerini inceleyen bir bilim dalıdır.
zift pitch Ham katranın destilasyon bakiyesi.
zihinsel yetenekler mental abilities Karar verme, uygulama, algılama yönteminin ve kapasitelerinin zihinsel olarak var olması.
zorunlu olarak vazgeçilen (balked) iniş balked landing Minumum karar irtifa/yüksekliği (OCA/H)’nin altındaki herhangi bir noktada beklenmedik bir şekilde vazgeçilen bir iniş manevrası.
zorunlu rapor noktalar compulsory reporting points Uçakların üzerinden geçerken rapor etmesi zorunlu olan bir seyrüsefer yardımcısı ya da fix olarak belirlenmiş noktalar.
hava aracı çağrı adı aircraft call-sign Hava-yer muhaberesinde hava aracının tanımlanması için kullanılır.
hacim modülü bulk modulus Basınç yüklemesine maruz kalan bir malzemenin hacmindeki azalmayı tarif eden elastik bir özelliktir.
hadise --- İşletme güvenliğini olumsuz etkileyen ya da etkileyebilecek, bir hava aracının kullanılmasıyla ilişkili, kazadan (accident) farklı olarak ortaya çıkan durum.
hafif agrega lightweight aggregate Birim ağırlığı 1200 kg/m3’ü aşmayan agregadır.
hafta week Birbirini takip eden 7 gündür.
hangar hangar Havaalanında uçakların bakım ve onarımlarının yapılması veya muhafaza edilmesi amacıyla kullanılan genellikle büyük yapılı binalar.
hareket sahası movement area Bir havaalanının, manevra sahasından ve apron (lar) dan oluşan, hava araçlarının kalkışı, inişi ve taksi yapması için kullanılacak bölümü.
hassas tesis critical facility Hasar gördüğünde havaalanı fonksiyonlarının ciddi şekilde aksamasına yol açacak olan ve havaalanı içinde veya havaalanına direkt bağlantılı bulunan tesis ve yerler.
hassas yaklaşma pisti precision approach runway Bknz. aletli pist (Instrument runway)
hassas yaklaşmasız pist non precision approach runway ILS/MLS gibi hassas yaklaşma seyrüsefer yardımcıları olmayan pisttir.
hat bakımı line maintenance Hava aracının /hava aracı parçasının onaylanmış standartlara uygun olarak hangar gerektirmeyen bakım, onarım, parça değiştirme ve hasar giderme işlemlerinin yapılmasıdır.
hatalı iz false track Radar sistemindeki teknik konulardan kaynaklanan yanlışlıklar.
hava aracı bakım alanı aircraft maintenance area Uçakların bakımı amacıyla havaalanı dahilinde tahsis olunmuş tüm yer, saha ve tesislerdir. Apronları, hangarları, bina ve atölyeleri, araç park yerlerini ve bunlara bağlanan yolları da kapsar.
hava aracı güvenlik araması aircraft security search Yasaklı maddelere karşı hava aracının iç ve dışının derinlemesine, çok ayrıntılı aranması.
hava aracı güvenlik kontrolü aircraft security check Hava aracının, yolcuların erişebilecekleri iç kısmının ve uçak altı (hold) bölümünün şüpheli nesneler, silah, patlayıcı ve diğer tehlikeli maddelere karşı aranmasını.
hava aracı iletişim yöneltme ve raporlama sistemi aircraft communications addressing and reporting system Radyo veya uydu vasıtasıyla hava araçları ile yer istasyonları arasında kısa ve nispeten basit mesajların iletilmesini sağlayan dijital veri bağlantı sistemidir.
hava aracı tanıtımı aircraft identification Hava – yer haberleşmesinde bir hava aracının çağrı sinyali veya yerde hava trafik hizmet haberleşmesi yapan bir hava aracının tanımlanması için belirlenmiş bir harf veya rakam grubu.
hava aracı tipi aircraft type Hava araçlarının uygun ICAO hava aracı tanıtıcısı ile ya da ICAO tanıtıcılarının mevcut olmadığı yerlerde açık lisanla tanımlanmasıdır. Kullanımı, uçuş karakteristikleri veya uçuş ekibinde değişikliğe neden olacak modifikasyonlar hariç, diğer bütün modifikasyonları ve temel dizaynı aynı olan hava araçlarıdır.
hava tarafı airside Havaalanında, pistleri, taksi yollarını, apronları ve bunlara bitişik sahaları ve belirli durumlarda doğrudan uçuş faaliyeti amacıyla kullanılan bina ve yapıları veya bunların bazı kısımları ve bu bölümlerin hepsine girişin kontrollü olduğu yerler.
hava yolu airway Koridor formatında oluşturulmuş kontrollü saha veya bu sahanın bir bölümüne denir.
helikopter helicopter Belli bir piste ihtiyaç duymaksızın karada ve denizde bir noktaya inen kalkan, motor gücü ile seyreden, havadan ağır hava aracıdır.
hava çarpışmalarından korunma sistemi Airborne Collision Avoidance System (ACAS) Pilotlara, transponder`la donatılmış uçaklarla olası bir çarpışmayı ikaz eden; yer cihazlarından bağımsız olarak çalışan SSR transponder sinyallerinden yararlanan bir uçak sistemi.
hava seyrüsefer hizmeti air navigation service (ANS) Uluslararası hava seyrüseferinin emniyet, düzenlilik ve etkinlik konularında sağladığı hizmeti tanımlamak için kullanılan genel bir terim.
hava trafiği air traffic Bir havaalanının manevra sahasında hareket eden hava araçları ile uçuştaki hava araçların tamamına denir.
hava trafik hizmetleri ünitesi air traffic services unit (ATSU) Hava trafik kontrol ünitesi, uçuş bilgi merkezi veya hava trafik hizmetleri rapor ofisi hizmetlerinin verildiği birim.
hava trafik kontrol air traffic control (ATC) Hava trafiğine hızlı, emniyetli ve düzenli bir akış sağlamak için ilgili otorite tarafından verilen hizmet.
hava trafik kontrol talimatları air traffic control instructions Pilota kontrolör tarafından uygulaması için verilen talimatlar.
hava trafik kontrol ünitesi air traffic control unit Saha kontrol merkezi, yaklaşma kontrol ünitesi ve meydan kontrol kulesi için kullanılan genel bir terimdir.
hava trafik kontrolörü lisansı air traffic controller license Temel hava trafik eğitimini tamamlayan bir aday hava trafik kontrolörünün yeterlilik düzeyini tespit etmek amacıyla yapılan sınav sonucunda başarılı olanlara verilen yeterlilik belgesidir
hava trafik kontrolünün koordinasyonu Air Traffic Control Coordination ATC üniteleri, kontrolörler veya ilgili otorite arasında koordinasyonun sağlaması.
hava transit rotası air transit route Helikopterlerin havadaki transit hareketi için oluşturulmuş, yüzeydeki belirli bir yol.
hava yolu konşimentosu airway bill Bir noktadan başka bir noktaya hava taşıması ile gönderilen kargoyu ve bu kargonun taşıyıcı, gönderici ve alıcısını, hangi şartlarda bu kargonun taşındığını, taşıma değerini; değerli kargo, canlı hayvan, cenaze, tehlikeli madde veya bozulabilir kargonun taşıma şeklini; işgal ettiği hacim ve ağırlığını belirleyen, düzenleyen bir hava taşıma senedi.
havaalanı güvenlik alarm durumu planı airport security alert phase plan MSHGP’nın 17. Eki doğrultusunda Mülki İdare Amirliği’nce hazırlanması gereken planı.
havaalanı trafik yoğunluğu aerodrome traffic density a) Hafif: Trafiğin en yoğun olduğu saatlik ortalama hareket sayısının pist başına 15’den fazla olmadığı veya tipik olarak toplamda 20 havaalanı hareketinden az olduğu durumlar. b) Orta: Trafiğin en yoğun olduğu saatlik ortalama hareket sayısının pist başına sırası ile 16 ile 25 arasında olduğu veya tipik olarak toplamda 20 ile 35 havaalanı hareketinin olduğu durumlar. c) Şiddetli: Trafiğin en yoğun olduğu saatlik ortalama hareket sayısının pist başına sırası ile 26 veya daha fazla olduğu veya tipik olarak toplamda 35 havaalanı hareketinden fazla olduğu durumlar.
havacılık bilgi genelgeleri aeronautical information circular (AIC) Bir NOTAM özelliği taşımayan ya da AIP’ ye alınacak özelliği olmayan, ancak hava seyrüseferi, uçuş emniyeti, teknik, idari ve hukuki konulardan oluşan bilgileri içeren bir uyarı yayınıdır.
havacılık bilgi yayını aeronautical information publication (AIP) Bir devlet ya da onun yetkilendirdiği kuruluş tarafından yayınlanan ve o ülkedeki hava seyrüseferi ile ilgili bilgileri içeren yayına denir.
havacılık mobil uydu (rota) hizmeti aeronautical mobile satellite (route) service AMS (R) S iletişim imkanlarıyla uçuş güvenliğinin ve düzenli akışının sağlanmasına yönelik kurulması planlanan gelişmiş bir hizmet.
havacılıkla ilgili bilgilerin düzenlenmesi ve kontrolü (AIRAC) aeronautical information regulation and control (AIRAC) Hava seyrüseferini direkt etkileyen çalışma usulleri ve uygulamalarda önemli değişiklikler yapılması gerektiğinde, ortak yürürlük tarihlerine bağlı kalarak değişiklikleri önceden bildirmeyi amaçlayan bir sistemin tanıtmasıdır.
havacılıkla ilgili idari haberleşme aeronautical administrative communication Uçuşların veya nakliye hizmetlerinin operasyonel durumlarda bağlı bulundukları kurumlar ile iletişimlerinin sağlanmasında kullanılır.
havayolu operasyonel haberleşmesi airline operational communication Gelecekte ISO (Uluslararası Standart Organizasyonu) OSI (Açık Sistem Bağlantısı) modeli esas alınarak, hava-yer, yeryer bilgi sistemleri link hatları üzerinden bir arada düşünülerek havayolu operasyonel haberleşmeleri sağlanacaktır.
helikopter aşma sahası helicopter clearway Performans sınıfı 1’de işletilen bir helikopterin üzerinde hızlanıp belirli bir yüksekliğe ulaşabileceği elverişli bir alan olarak seçilmiş ve/veya hazırlanmış, yerde veya su üzerinde bulunan tanımlanmış bir alan.
Hassas Yaklaşma Işıkları Precision Approach Lights A) Kategori I “Calvert” Sistem Yaklaşma Işıkları: Pist merkez hattı uzantısı üzerinde, eşikten itibaren 900 metre mesafeye kadar uzanan, her 150 metrede bir çapraz bar bulunan Yaklaşma Işık Sistemleridir. Meteorolojik şartlar olumsuz ise merkez hattı flashing ışıkları ile takviye edilir. B) Kategori I Baret Sistem Yaklaşma Işıkları: Pistin merkez hattı uzantısı üzerinde, eşikten itibaren 900 metre mesafeye kadar uzanan, 300. metrede 1 adet çapraz barı bulunan ışık sistemidir. Meteorolojik şartların olumsuz olması halinde Baret sistem CAT I yaklaşma ışıklarının da, son 600 metrelik kısmı flashing ışıkları ile takviye edilmelidir. C) Kategori II “Calvert” Sistem Yaklaşma Işıkları: Pistin merkez hattı uzantısı üzerinde, eşikten itibaren 900 metre mesafeye kadar uzanan, ilk 300 metrelik kısmında merkez hattının her iki yanında, tekerlek temas ışıkları ile aynı doğrultuda, kırmızı renkli yan sıra ışıkları bulunan, yine aynı 300 metrelik kısımda yer alan merkez hattı ışıkları 4’lü baret şeklinde olan ışık sistemidir. D) Kategori II Baret Sistem Yaklaşma Işıkları Pistin merkez hattı uzantısı üzerinde, eşikten itibaren 900 metre mesafeye kadar uzanan, 150 ve 300. metrede 2 adet çapraz barı bulunan, ilk 300 metrelik kısmında merkez hattının her iki yanında, tekerlek temas ışıkları ile aynı doğrultuda, kırmızı renkli yan sıra ışıkları bulunan ışık sistemidir.
hava aracı yer kazası ---- Hava aracının uçuş harekatı dışında bakım, onarım, arıza giderilmesi, yerde çalıştırılması, yer araçları veya insan gücü ile yer değiştirilmesi esnasında araç çarpmaları veya yangın, tabi afetler ve diğer sebeplerle hasara uğraması veya arızalanması ile sonuçlanan olaylardır
hava aracının ATC müsaadesi dışına çıkması --- Bir hava aracının kontrolü sağlayan ATC ünitesinin veya hava trafik hizmetlerinin tanımladığı özel koşullara uymaması durumudur.
hava sahası airspace Ölçülendirme parametreleri ile tanımlanmış hacimli bir alan.
hava trafik akış yönetimi air traffic flow management Emniyetli, düzenli ve hızlı bir hava trafik akışına katkı sağlamak amacıyla mümkün olduğu ölçüde ATC kapasitesinden yararlanarak, trafik sayısının ilgili ATS otoritesince bildirilen kapasitelerle uygunluğunun sağlanması amacıyla verilen hizmet.
hava trafik hizmet yolu air traffic service route İçinde, hava trafik hizmetinin sağlandığı, trafiğin akışı için dizayn edilmiş yollardır. Havayolu, tavsiyeli yol, kontrollü/ kontrolsüz yol, geliş/gidiş yolları v.b.kategorilere ayrılır
hava yolu taşıyıcısı air carrier Bütünü ya da bir bölümü içinde hava araçların; iniş, kalkış ve yer hareketlerini gerçekleştirebilmeleri için karada veya suda oluşturulmuş, (bina, tesis ve teçhizatla donatılmış) tanımlanmış saha.
havaalanı güvenlik planları airport security plans Havaalanında kullanılan, Havaalanı Güvenlik Programı, Acil Durum Planı, Muhtemel Harekat Tarzı Planı, Havacılık İşletmeleri Güvenlik Planlarını.
havaalanı işletmecisi airport operator Havaalanı işletiminden sorumlu kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişiler.
havaalanı kapasitesi airport capacity Havaalanı işleticileri tarafından, belirlenmiş bir zaman dilimi içerisinde hizmet verilebilecek uçak sayısının, teknik altyapı ve pist kapasitesi faktörleri esas alınarak belirlenmesi.
havaalanı kareli haritası airport grid map Havaalanı, referans noktası merkez olmak üzere 8 km. yarıçaplı alan içinde yangın söndürme araçlarının herhangi bir noktaya kısa sürede ulaşmasını sağlamak için, havaalanının numaralandırılıp karelere ayrılmış haritasıdır
havaalanı referans noktası aerodrome reference point Bir havaalanının tayin edilmiş coğrafi konumu.
havaalanı tanıtma levhası aerodrome identification sign Havaalanının havadan tanınmasına yardımcı olacak, havaalanına yerleştirilen bir levha.
havaalanı/hava trafik sistemleri ara birimi airport/air traffic systems interface ECAC’in havaalanları stratejisi hedeflerine ulaşmak için uyguladığı bir program.
havacılık haberleşme istasyonu aeronautical telecommunication station Havacılık haberleşme hizmetinde kullanılan istasyon.
havacılık mesaj işleme sistemi aeronautical message handling system (AMHS) X.400 Tabanlı IP Protokolüne bağlı yeni haberleşme sistemi olup, Hava Trafik mesajlarının alışverişinde üye ülkelerin Uluslararası COM-Centre (Haberleşme Merkezleri)’leri arasında AMHS ve TCP-IP kullanımıdır.
havacılık sabit haberleşme servisi aeronautical fixed communication service Havacılık sabit haberleşme servisi, Uluslararası Havacılık Haberleşme Sistemi içinde, noktadan-noktaya (yerdenyere) yapılan haberleşme hizmetidir.
havalimanı bikını aerodrome beacon Havalimanının en yüksek noktasına, genellikle kule üzerine tesis edilen, bir havalimanının yerinin havadan tanınması için kullanılan, yeşil-beyaz ışık veren ve dakikada 12-30 defa çakan döner ışık sistemidir. Gece trafiğine açık tüm hava limanlarında bulunur.
helikopter yer taksi yolu helicopter ground taxiway Tekerlekli iniş takımına sahip helikopterlerin yerdeki hareketi için öngörülmüş yer taksi yolu.
hüzme genişliği beam width Bir antenin ana radyo dalgasının yarım güç noktalarında belirlenen açı genişlemesi.
hava sahası sorumluluk bölgesi air space responsibility volume Teknik ekipmanların kullanımı sayesinde, havacılıkla ilgili hizmet sağlanabilecek hava sahası.
hava sahası yapısı airspace structure Uçuşun belli bir aşamasında, uçuş emniyetinin sağlanması amacıyla tasarlanan hava sahası bölümü.
hava savunma teşhis bölgesi air defence identification zone Ulusal güvenlik amacıyla; uçakların kontrolü, teşhis ve tanımlama yapılabilmesi için belirlenmiş, yeryüzünden yukarı doğru uzanan hava sahası bölümüdür
hava seyrüsefer üniteleri air navigation facility Hava seyrüsefer amaçlı kullanılan; iniş sahası, ışıklar, meteoroloji ekipmanları, muhabere cihazları, elektrik / elektronik bütün donanımlardır.
hava trafik kontrol hizmeti air traffic control service Hava araçları ile hava araçları arasında, manevra sahasında hava araçları ile mânialar arasında çarpışmaları önlemek, hızlı ve düzenli bir trafik akışı sağlayarak muhafaza etmek amacıyla verilen hizmete denir.
hava trafik kontrol talepleri air traffic control requests Pilotun, hava trafik kontrol ünitesinden uçağın seyrüseferi ile ilgili taleplerini ifade eder.
hava trafik kontrolü radar bikın sistemi air traffic control radar beacon system Sorgulama metodu ile çalışan (alıcı/verici ve transponder olması gerekir) gözlem radar sistemi.
hava trafik tavsiye hizmeti air traffic advisory service Tavsiyeli yol ve sahalarda uçuş yapan IFR hava araçları arasında mümkün olduğunca çarpışmayı önlemek üzere verilen hizmete denir.
havaalanı aydınlatması airport lighting Bir havaalanına yerleştirilmiş, farklı aydınlatma sistemlerinin tümünü ifade eder.
havacılık bilgi hizmeti aeronautical information service (AIS) Uluslararası hava seyrüseferinin emniyet, düzen, kalite ve etkinliğini arttırmak için ihtiyaç duyulan gerekli havacılık bilgi/verilerinin sağlanması faaliyetlerinin yürütüldüğü hizmeti.
havacılık iletişim ağı aeronautical telecommunication network Havacılık haberleşmelerinin iletişim ağı üzerinden internet aracılığıyla yapılması. Bu düzenleme havacılıkla ilgili üniteler arasında uluslararası bir iletişim imkanı sağlar
havacılık sabit iletişim ağı aeronautical fixed telecommunication network (AFTN) Dünya çapında, havacılık sabit devreleri aracılığıyla, tüm havacılık ve uçuş emniyet mesajlarının güvenli, hızlı olarak alınıp, gönderildiği haberleşme şebekeleridir.
havada doldurulmuş uçuş planı airfiled flight plan Kalkıştan sonra uçuş esnasında, ATU (Hava Trafik Ünitesi) ile koordine edilerek doldurulan uçuş planı.
havada yakıt ikmali aerial refuelling Havada uçuş esnasında, bir uçaktan diğerine yapılan yakıt ikmali.
hedef target Zaman ve pozisyonla ilgili radar hedefleri ve bilgilerin bileşimidir.
hız ayarlaması speed adjustment Uçaklar arasında gerekli ayırmanın sağlanabilmesi amacına yönelik, pilotlardan uçağın hızını belirli bir değere ayarlamasını isteyen bir ATC (Hava Trafik Kontrol) usulü.
hidrometre analizi hydrometer analysis Küresel danelerin bir sıvı içerisinde çökelme hızı ile çapları arasındaki ilişkiyi veren stoke kanuna dayanır ve 200 no’lu elekten geçen danelerin dağılımını yani silt ve kil yüzdesini tespit etmek için kullanılır.
high loader aracı high loader Özellikle palet ve konteyner’ın uçaklara yüklenmesi ve indirilmesinde kullanılan yükselip/ alçalma ve yüklere hareket verebilme özellikleri ile donatılmış araç.
homing homing Bir uçağın herhangi bir seyrüsefer yardımcı cihazına rüzgar düzeltmesi yapmaksızın uçması.
hususi pilot private pilot Ücret karşılığı yapılan uçuşlarda hava aracı kullanması yasaklanmış olan lisansa sahip bir pilottur.
HASSAS YAKLAŞMA YOL GÖSTERGESİ (PAPI): Precision Approach Path Indicator Pilotlara iniş esnasında yardımcı olan, pist yanı başında konuşlanmış, kırmızı ve beyaz renkli görsel işaretler arasındaki ayırım ilkesinden faydalanılarak doğru bir yaklaşma koridoru sağlayan ışık sistemleridir. Yaklaşma ışık sistemleri arasında en güçlü görsel yardımcı ışıklı sistemlerdir. PAPI ışık hüzmesi, gündüz açık havada 6-15 km, gece açık hava da ise 15-30 km. mesafeden görülür. PAPI, aletli iniş sistemi (ILS) ile teçhiz edilmemiş havalimanlarında görsel bir ILS vazifesi görür. İnişin son yaklaşma (final) safhasında uçağın doğru süzülüş hattı üzerinde olduğu renk farklarına bakılarak tespit edilir. Doğru süzülüş hattındaki bir uçağın pilotu 2 kırmızı, 2 beyaz lamba görür. Beyazların sayısının artması uçağın normalden yüksekte olduğunu, kırmızı lambaların artması uçağın alçaktan yaklaştığını belirtir. PAPI lambaları, pist eşiğinin (threshold) yaklaşık 300 metre ilerisine, piste dik şekilde yerleştirilir.
hava aracı işleticisi aircraft operator 2920 sayılı Kanun ile buna bağlı yönetmelik, genelge ve talimatlar çerçevesinde faaliyet gösteren, Ulaştırma Bakanlığı tarafından onaylı geçerli ruhsat veya sertifikaya sahip gerçek veya tüzel kişiler ile yabancı sivil hava aracı siciline kayıtlı hava araçlarını işleten gerçek veya tüzel kişilerdir.
hava araç kazası airplane accident Uçuş harekatı esnasında, kişilerin tali nedenlerle ve/veya kendi kendini veya birbirlerini yaralamaları veya uçuş ekibi ve yolcular için ayrılan yerler dışında saklanarak kaçak seyahat edenlerin yaralanmaları hariç olmak üzere, hava aracı içinde veya hava aracından kopan parçalarda dahil olmak üzere hava aracının herhangi bir parçasının çarpmasıyla veya hava basıncına maruz kalmak suretiyle çok ağır derecede yaralanması, motor ve aksesuarlarda meydana gelen arıza ve hafif hasarlar hariç olmak üzere hava aracının fiziksel yapısının veya performansının ve uçuş karakteristiğinin menfi yönde etkilendiği ve bunların değiştirilmesi veya tamirini gerektirecek derecede hasar ve arızalanması, hava aracının kaybolması veya enkaza ulaşılamayacak bir yere düşmesi ile sonuçlanan olaylardır.
hava içeriği air content Betondaki kapalı agrega boşlukları haricinde mevcut hava hacminin beton hacmine oranının yüzdesel ifadesidir.
hava kargosu air cargo Havadan taşınan yükler, transit mallar, kuryeler, posta malzemeleri, diplomatik posta, fabrika ürünleri, yolcusuz bagajlar ve cenazeler.
hava personelini ikaz yayını notice to airmen publication 28 günde bir yayınlanan, öncelikle pilotlar için hazırlanmış, uçuş emniyetini ilgilendiren güncel NOTAM bilgilerini ve havacılık ile ilgili diğer ilave bilgileri içeren yayınlardır.
hava sahası kapasitesi airspace capacity Uçaklar arasındaki ayırma minimaları ve emniyet standartları, saha seyrüseferi direkt rotaları ve diğer faktörler göz ardı edilmeden, hava trafik kontrol sektörlerindeki trafik artış kapasitesinin belirlenmesi.
hava sahasının esnek kullanımı flexible use of airspace (FUA) Hava sahasının yalnız askeri veya sivil amaçlar için değil, kullanıcının belirleyici olması temel prensibine uygun hale getirilmesi amaçlanmıştır.
hava seyrüsefer hizmet sağlayıcı air navigation service provider (ANSP) Hava seyrüsefer hizmetlerini sağlamaktan sorumlu kamu kuruluşu DHMİ Genel Müdürlüğüdür.
hava seyrüsefer hizmetleri için belirlenmiş yöntemler procedures for air navigation services ICAO tarafından belirlenmiş hava trafik hizmetleri konusunda yayınlanmış yöntemler.
hava taksi air taxi /hover taxi Bir helikopterin yerden yaklaşık 100 feet yüksekliğe kadar gerçekleşen uçuşudur.
hava trafik yönetimi air traffic management Operasyonların tüm safhaları sırasında, uçakların güvenli ve etkin hareketlerini sağlamak için gerekli olan fonksiyonlarının (hava trafik hizmetleri, hava sahası yönetimi ve hava trafik akışı yönetimi) bir araya gelmesidir.
hava yer haberleşmesi air-ground communication Hava araçları ile yer yüzeyinde bulunan istasyonlar ya da merkezler arasındaki iki yönlü haberleşme.
havacılık veri bütünlüğü aeronautical data integrity Veri çıkışında veya onaylı düzeltmelerinde, bir havacılık verisi ile o verinin kalite derecesinin kaybedilmemesi ya da değiştirilmemesi garanti altına alınan veri bütünlük derecesi.
havacılık verisi aeronautical data etişim, yorumlama ve işlenmeye uygun tarzda biçimlendirilmiş havacılık olguları (durumları), kavramları veya talimatlarını.
havada yapılan çalışma aerial work Uçuş esnasında özel bir takım faaliyetlerde bulunulmasıdır. Bunlar fotoğraf çekimi, gözlem, araştırma, keşif, reklam vb. olabilir.
hava-yer kontrol radyo istasyonu air-ground control radio station Belirlenmiş bir alanda bir hava aracının operasyonu ve kontrolüne ait haberleşmenin gerçekleştirilmesi için tesis edilmiş havacılık haberleşme istasyonudur.
heliped (küçük heliport) helipad Helikopterleri kullanan pilotların aletsiz ve görerek uçuş kuralları (VFR) dahilinde inişkalkış yapabildikleri, basit teknik yapılar dışında önemli üstyapı tesisleri bulunmayan heliport.
heliport işletmecisi heliport operator Heliport işletiminden sorumlu ve heliport işletme ruhsatına sahip kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişiler.
hız hatası velocity error Bir hedefin gerçek yer hızı ile izleyici tarafından hesaplanan yer hızı arasındaki farklılıktır.
hava seyrüsefer komisyonu air navigation commission Prensip olarak hava seyrüseferinde uluslararası standardizasyonun sağlanması amacıyla kendi sorumluluğunda çalışmalar yapan komisyon.
hava seyrüsefer planı air navigation plan Uluslararası ATM (Hava Trafik Yönetimi) şartlarının koordine edilmesi amacıyla, dünya belirli sayıda ICAO hava seyrüsefer bölgesine ayrılmıştır. Bu bölgeler kendi içlerindeki özel durumlar (trafik yoğunluğu, sosyo-ekonomik, teknolojik faktörler vb.) göz önüne alınarak sınıflandırılmıştır.
hava tahmini weather/meteorological forecast Belirli bir zaman ya da süre için ve belirli bir bölge ya da hava sahası bölümü içinde beklenen meteorolojik koşulları içeren rapor.
hava trafik hizmeti air traffic service (ATS) Uçuş bilgi hizmeti, ikaz hizmeti, hava trafik tavsiye hizmeti ve hava trafik kontrol hizmeti (saha kontrol hizmeti, yaklaşma kontrol hizmeti, meydan kontrol hizmeti) için kullanılan genel bir terimdir.
hava trafik hizmetleri haberleşmesi air traffic services communication Uçuş emniyetini etkileyebilecek faktörlerin, meteorolojik bilgilerin, pozisyon raporlarının iletilmesi.
hava trafik hizmetleri rapor ofisi air traffic services reporting office Hava trafik hizmetleri ile ilgili raporlarla uçuş öncesi yayınlanan planları almak üzere tesis edilmiş üniteye denir.
hava trafik kontrol müsaadesi air traffic control clearance Bir hava trafik kontrol ünitesi tarafından hava araçlarının belirlenmiş özel durumları için verilen onay.
hava trafik kontrolörü eğitiminin temel içeriği common core content of ATCo training Avrupa Sivil Havacılık Konferans sahası için yaratılan bu projeler; eğitim örnekleri, testler ve performans konularını içermektedir.
hava trafik yönetimi radar takip ve sunucu sistemi air traffic management radar tracker and server system Eurocontrol`ün özel sektöre geliştirtiği radar data işleme sistemidir (HW-SW).
havaalanı güvenlik programı airport security programme Havaalanıı sınırları içerisinde, sürekli, yeterli ve istenilen seviyede güvenliğin sağlanabilmesi amacıyla, mevcut personel, araç, gereç ve teçhizatın sağlanmasını belirleyen ve bu konudaki tüm faaliyetlerin akışını düzenleyen talimatı.
havaalanı kullanıcıları airport users Hizmet üretmek için havaalanı tesis ve kolaylıkları ile altyapısını kullanan kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişiler.
havaalanı rakımı aerodrome elevation niş alanının en yüksek noktasının rakımı.
havacılık işletmesi airline operator Bir hava aracı işletmesiyle (etkinliği) uğraşan ya da uğraşmayı kabul eden kişi, örgüt ya da ticari kuruluş. Ticari amaçla ücret karşılığında hava araçlarıyla yolcu ve yük taşıyan gerçek ve tüzel kişilerdir.
havacılık işletmesi/işletmeci güvenlik planı administrator security plan Hava Meydanı Güvenlik Programı’nda, havacılık işletmelerine güvenlikle ilgili verilen sorumluluğun yerine getirilebilmesi için bu kuruluşların görev şeklini belirlemek amacıyla hazırlanan plan.
havada uydu haberleşmesi airborne satellite communication Yakın gelecekte öncelikle yaygınlaşması düşünülen, uydu aracılığıyla haberleşmeyi sağlayan sistemdir. Bu sistemin kullanılması ile yer-hava haberleşmesinde yüksek kalite ve geniş menzil sağlanabilecektir.
havada yakıt boşaltma fuel dumping İniş için tehlike teşkil edebilecek fazla yakıtın boşaltılması.
heliport yapımcısı heliport constructor Heliport yapımından sorumlu kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişiler
hesaplanmış iniş zamanı calculated landing time Bir uçağın hesaplanmış geçici yada gerçek iniş zamanı.
hızlanma ölçer accelerometer Uzunlamasına-yanlamasınadikey (üç boyutlu) olarak hız ölçülmesinde kullanılan cihaz.
hızlı çıkış taksi yolu rapid exit taxiway İnen uçakların, piste dar bir açıyla bağlanan ve diğer çıkış taksi yollarında yapılandan daha yüksek hızlarla dönüş yapmasını sağlayan, böylece pistin işgal süresini azaltan taksi yolu.
hava aracı kategorisi aircraft category Uçak, helikopter, planör ve serbest balon gibi belirli temel özelliklere göre hava aracının sınıflandırılmasıdır.
hava sürükleyici air entrainer-air entraining Beton içinde çok küçük boyutlu ve eşit dağılan hava kabarcıkları oluşturarak betonun geçirimsizliğini ve dona karşı direncini ve işlenebilirliğini artıran katkı malzemesidir.
hava trafik akış yönetimi merkezi air traffic flow management centre (ATFM) ATC sistemlerinin yeterliliği ve havaalanı kapasitelerine uygun olarak, trafik akışının belirlenen saha ve zamanlarda idaresinin sağlandığı merkez.
hava trafik emniyeti elektronik personeli air traffic safety electronics personnel Hava trafik yönetimi dahilinde bulunan haberleşme, seyrüsefer, radar ve bilgi işlem sistemlerinin çalıştırılması ve bakımından sorumlu olarak lisanslı ve bu lisansa işlenmiş derece veya derecelere verdiği yetkiler dahilinde doğrudan hizmet veren personel (SHY-5 Hava Trafik Emniyeti Elektronik Personeli Sertifika ve Lisans Yönetmeliği).
hava trafik kontrolörü air traffic controller (ATCo) Hava trafik kontrolör lisansına haiz ve bu lisansa hizmet sağlayıcı kuruluş tarafından işlenmiş derece veya derecelerin verdiği yetkiler dahilinde doğrudan hava trafik kontrol hizmeti veren kişi.
havaalanı gözlem radarı airport surveillance radar 10 NM yarıçaplı (18 km) bir alan içerisinde iniş, kalkış ve geçiş bölgesindeki uçaklara operasyonel hizmet vermek için kullanılan radar.
havaalanı sertifikası aerodrome certificate Bir havaalanının işletimi için ilgili otorite tarafından geçerli mevzuat çerçevesinde düzenlenen sertifika.
havaalanı trafiği airport traffic Havaalanı trafiği aşağıdakilerin bir veya ikisini kapsar; a) Uçak hareketleri b) Havaalanına gelen ya da havaalanından giden yolcular ve yük (Kargo, posta, bagaj)
havaalanı yapımcısı airport constructor Havaalanı yapımından sorumlu kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişiler.
havacılık bikını aeronautical beacon Yer yüzünde belirli bir noktayı işaret etmek üzere, sürekli veya fasılalı olarak, tüm azimutlarda görülebilen bir havacılık yer ışığı.
havacılık bilgisi aeronautical information Havacılık verilerinin birleştirilmesi, ayrıştırılması ve formatlanmasından ortaya çıkan bilgileri.
havacılık emniyeti aviation safety Yerdeki ve havadaki trafiklerin emniyetini sağlamak için yayınlanmış tüm uygulamalar.
havacılık haritası aeronautical chart Havacılık amaçlı kullanılan; hava sahasını, havayollarını, havaalanlarını, seyrüsefer yardımcılarını, tehlikeli/yasak tahditli sahaları vb. gösteren havacılık haritasıdır.
havalandırma aracı Air condition unit Uçaklara klima hizmetinde kullanılan havayı vermek üzere imal edilmiş özel donanımlı araç.
havalimanı airport Uluslararası hava trafiği, geliş ve gidişlerine hizmet vermek amacıyla tesis edilmiş olup, gümrük, göçmenlik, halk sağlığı, hayvan ve bitki karantina işlemleri ve benzeri işlemlerin bünyesinde vakit kaybedilmeksizin yürütüldüğü havaalanıdır.
hazır beton ready mixed concrete Bilgisayar kontrolüyle istenilen oranlarda bir araya getirilen malzemelerin, beton santralinde veya mikserde karıştırılmasıyla üretilen ve tüketiciye taze beton olarak teslim edilen betondur.
helidek helideck Petrol veya gazın işletilmesi için kullanılan bir işletme veya üretim platformu gibi denizde açıkta bulunan bir yapı üzerinde bulunan heliport.
helikopter hava taksi yolu helicopter air taxiway Helikopterlerin havada taksi yapmaları için oluşturulmuş yüzey üzerinde belirli bir yol.
heliport heliport Helikopterlerin iniş, kalkış ve yer hareketlerini tamamen veya kısmen yapabilmelerine elverişli alan.
hizmet sözleşmesi service agreement Havaalanlarında yer hizmeti yapan yer hizmetleri kuruluşları ile havaalanlarının işletmeciliğini yürüten Kururluş arasındaki ilişkileri ve karşılıklı hak ve yükümlülükleri ile Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği`nde (SHY-22) belirlenen kurallara aykırı davranışların cezai müeyyidelerini düzenleyen standart sözleşme.
hava trafik hizmetleri hava sahalar air traffic services airspace lfabetik sıraya göre düzenlenmiş, içerisinde özellikli uçuşların operasyon yapabildiği, özellikli hava trafik hizmetlerinin ve uçuş kurallarının uygulandığı hudutları belirlenmiş hava sahalarıdır.
hava trafik kontrol merkezi air traffic control centre Coğrafi olarak ayrılmış bölgelerde, hava trafik kontrol hizmeti veren ünite.
hava trafik kontrol sistemlerinin bütünleşmesi integration of ATC systems Hava trafik kontrol sistemlerinden üst düzey yarar sağlamak için tüm meydan ve havalimanlarında aynı tip seyrüsefer yardımcı cihazı ve elektronik alt yapısının kullanılması.
hava trafik kontrolörleri için ingilizce yeterlilik testi proficiency test ın english language for ATCos Hava trafik kontrolörlerinin, ICAO standartlarına uygun olarak İngilizce yeterliliklerini tespit amacıyla tasarlanmış test.
hava trafik kontrolünün karmaşıklığı air traffic control complexity Hava trafiğindeki yoğunluk veya hava sahası karmaşıklığı sebebiyle hava trafiğinin kontrol yükünün artması.
hava yolu işletme ruhsatı air operator certificate Havayolu işletmecilerine ticari uçuş yapabilmeleri için ilgili otorite tarafından verilen belgedir.
Havaalanı Terminal İşletme Ruhsatı ---- İlgili otorite tarafından havaalanı terminellerinin açılıp faaliyet gösterebilmesi için verilen izindir.
havaalanı terminali airport terminal Uçağın geliş ve gidiş hizmetleri için kullanılan tüm binalar.
asgari yakıt minimum fuel Bir uçağın kabul edilebilir bir miktarda gecikmeli veya gecikmesiz olarak varış yerine ulaşması için gerekli olan yakıt miktarıdır. Bu bir acil durum değildir, fakat usule aykırı aşırı bir gecikme durumunda bir acil durumun olabileceğini gösterir.
azaltılmış dikey ayırma miniması giriş noktası reduced vertical seperation minima entry point Avrupa RVSM hava sahasına girmeden önce, girdiği sırada yada hemen sonrasında, uçağın geçtiği ve geçmesinin beklendiği ilk rapor noktası.
azami kalkış ağırlığı maximum take off weight Hava aracının uçuşa elverişlilik sertifikasında, uçuş el kitabında veya diğer resmi kayıtlarda belirtilen kalkışa elverişli azami ağırlığıdır.
ağır agrega heavy weight aggregate Birim ağırlığı 2600 kg/m3’ten daha büyük olan agregadır.
AIP eki AIP supplement AIP’de yer alan kalıcı bilgilere ek özelliği taşıyan, 3 ay veya daha uzun süreli geçici değişiklikler ile uzun metin ve grafiklerden oluşan kısa süreli bilgilerdir.
AIS birimi AIS unit Hava seyrüseferinin emniyet, düzen, kalite ve etkinliğini artırmak için ihtiyaç duyulan havacılık bilgi/verilerinin sağlanması, hazırlanması, formatlanması, yayınlanması ve arşivlenmesi faaliyetlerinin yürütüldüğü AIM hizmet birimi.
air starter aracı air starter Bazı uçakların motor ilk hareketi için gerekli olan yüksek basınçlı hava ihtiyacını karşılamak üzere imal edilmiş özel donanımlı araç.
aletli uçuş süresi instrument flight time Pilotun başka bir harici referans noktası almaksızın yalnızca aletleri referans alarak bir havaaracını uçurduğu süredir.
aletli yaklaşma practice ınstrument approach VFR ve/ veya IFR uçaklar tarafından pilot eğitimi veya profesyonel anlamda gösteriler amacıyla yapılan aletli yaklaşma uygulamalarını ifade eder.
aletli yaklaşma yol noktası instrument approach way Yaklaşma prosedürleri tanımında kullanılabilen pozisyon fiksleri, ilk yaklaşma yol noktası ve son yaklaşma yol noktası gibi değerlendirilmektedir.
ara yaklaşma bölümü intermediate approach Aletli yaklaşma usulünün ara ve son yaklaşma fiksi veya noktası arasında kalan bölümü.
road-holding position road-holding position Araçların beklemeleri gerektiğinde, beklemeleri için tayin edilmiş yer.
arama search Gayri kanuni eylem yapmak üzere kullanılabilecek silah, patlayıcı ve benzeri maddelerin; yolcu, bagaj ve diğer eşyalar ile havacılık faaliyetlerinde kullanılan materyallerde tespiti için ulusal mevzuat çerçevesinde güvenlik birimleri tarafından fiziki, teknik veya diğer arama yöntemleri ile yapılan uygulama.
araştırma investigation Yaşanan yasadışı bir olay veya olumsuzluklar nedeniyle, uluslararası standart ve tavsiyeler açısından yapılması gereken ve yaşanan aksaklık, zafiyet ve sorumluluğun kaynağının nedenlerini ortaya koymak için yapılan işlem.
arazi engeline doğru controlled flight into terrain Normal fonksiyonlu bir uçağın yere, suya yada bir engele doğru yaptığı istem dışı uçuş.
arındırılmış (steril) alan steril area Hava alanlarında, yolcu ve kabin bagajlarının son kontrol edildiği nokta ile uçak arasında kalan bölge.
arka lob back lobe Bir antenin arkasına yayılan enerjinin lobu.
artırma augmentation (GNSS) Temel uydu bilgisi ile birlikte sistem performansının artırılmasının sağlanması.
asphalt asphalt Ana maddesi katran olan ve yolların kaplanmasında kullanılan karışım.
asgari alçalma irtifası Elektronik süzülüş hattı bilgisinin sağlanmadığı standart alet yaklaşma prosedürü uygulamalarında, son yaklaşmada veya turlu yaklaşma sırasında alçalmaya müsaade edilen, deniz seviyesi üzerinde feet cinsinden ifade edilen en düşük irtifa. Elektronik süzülüş hattı bilgisinin sağlanmadığı standart alet yaklaşma prosedürü uygulamalarında, son yaklaşmada veya turlu yaklaşma sırasında alçalmaya müsaade edilen, deniz seviyesi üzerinde feet cinsinden ifade edilen en düşük irtifa.
Avrupa Hava Seyrüsefer Emniyeti Teşkilatı (EUROCONTROL) European Organisation for the Safety of Air Navigation Avrupa seyrüsefer emniyetini sağlamak üzere kurulan ve Türkiye`ninde üyesi bulunduğu çok uluslu organizasyon.
Avrupa Küresel Seyrüsefer Kaplama Hizmeti European Geostationary Navigation Overlay Service (EGNOS) Avrupa`da uydu seyrüseferi sağlamak amacıyla 1984 de çalışmalarına başlanan bir hizmettir. EGNOS`un geliştirilmesi ve hayata geçirilmesi ile ilgili çalışmalar 1994 de Avrupa Uzay Ajansı (ESA), Avrupa Birliği (EU) ve EUROCONTROL`ün katılımı ile kurulan Avrupa Üçlü Birliği (ETG) tarafından yürütülmektedir.
azaltılmış dikey ayırma miniması onayı reduced vertical seperation minima approval İlgili Devlet otoritesi tarafından belirli kriterler göz önüne alınarak, bir uçağın RVSM onayının verilmesi işlemidir.
A grubu çalışma ruhsatı working license group A Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) hükümlerine uygun olarak havaalanlarında, 5 inci maddede belirtilen hizmet türlerinin tamamı veya en az yolcu trafik, yük kontrolü ve haberleşme, ramp, kargo ve posta, uçak temizlik, birim yükleme gereçlerinin kontrolü için en az üç uluslararası trafiğe açık havaalanında teşkilatlanarak hava taşıyıcılarına yer hizmeti yapmak üzere yetkilendirilmiş özel hukuk tüzel kişilerine her bir hizmet türü için verilecek çalışma belgeleri.
acil durum emergency Hava alanlarında, normal hizmet akışı dışında, personel, araç, gereç ve malzeme kullanımı, takviyesi, ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu gerektiren, güvenlik,kaza-kırım veya kurtarma ile ilgili her türlü durum.
acil durum safhaları emergency phases Şüphe hali, alarm hali ve tehlike hali anlamında kullanılan genel terim.
ADS-C anlaşması ADS-C agreement ADS-C veri raporlama koşullarının (örneğin; hava trafik hizmetlerinin sağlanmasında ADS-C’nin kullanılmasına dair daha önce mutabık kalındığı üzere; hava trafik hizmetleri ünitesi tarafından ihtiyaç duyulan veri ve ADS-C raporlarının sıklığı) tesis edildiği bir raporlama planıdır.
adsorpsiyon adsorption Moleküllerin bir katı veya sıvı yüzeyinde tutunması.
AIM hizmeti AIM service Uluslararası hava seyrüseferinin emniyet, düzen, kalite ve etkinliğini artırmak için ihtiyaç duyulan havacılık bilgi/verilerini ve haberleşme akışını sağlamak amacıyla AIM memurları/personelince verilen hizmet.
aktif NOTAM active NOTAM Gün ve saate göre aktif hale gelen NOTAM.
aktif yol-noktası active way point Seyrüsefer kolaylığı sağlamak amacıyla belirlenmiş yol – noktası.
alarm hali alert phase Bir hava aracı ve içindekilerin emniyetinden endişe edilmesi hali.
alarm hizmeti alerting service Arama - Kurtarma çalışmaları için kurulan ünite tarafından verilen hizmet.
alçalma hız ayarlamaları descend speed adjustments Meydan varış zamanını belirlemek amacıyla yapılan hız azaltma hesaplamaları.
aletli yaklaşma usulü instrument approach Uçağı ilk yaklaşma fiksinden veya tanımlanmış geliş yolunun başından inişin tamamlanacağı bir noktaya getiren; şayet iniş tamamlanamayacaksa bir bekleme noktasına getiren veya belirli bir yüksekliğe tırmandıran; mânialardan koruyarak uçuş aletlerinin yardımıyla yapılan daha önceden belirlenmiş manevralar serisidir.
aletsiz pist non-ınstrument runway Görerek yaklaşma prosedürleri kullanılarak hava araçlarının operasyonları için öngörülen pist.
alevlenme noktası ignition degree Standart bir kapta hazırlanan bitümlü malzemenin belirli bir hızla ısıtılması esnasında bir alevcik yardımı ile tesbit edilen alevlenme anındaki suhuneti.